🌦️ Konstrukcje absolutne
Wybierz element z listy, żeby zobaczyć zasady, kiedy się go używa, i przykłady.
Uzupełniasz lukę poprawną odpowiedzią — ta sama zasada oceny pisowni co przy słówkach (drobne literówki są tolerowane).
Konstrukcja absolutna z imiesłowem -ing
Absolute clauses with -ing participle
Zasady
Budowa[własny podmiot] + czasownik-ing + reszta zdania — bez żadnego spójnika w rodzaju because, when, as czy since. Przecinek oddziela całą konstrukcję od zdania głównego, niezależnie od tego, czy stoi ona na początku, czy na końcu wypowiedzi: Weather permitting, we'll eat outside. / We'll eat outside, weather permitting.
Rodowód sięgający praindoeuropejskiegoZdanie w rodzaju 'Pogodzie sprzyjającej, wyjdziemy na spacer' brzmi po polsku jak kalka z obcego wzorca — i faktycznie nim jest, choć jego korzenie sięgają znacznie głębiej niż mogłoby się wydawać. Sanskryt miał swój locativus absolutus, greka — genetivus absolutus, łacina — najsłynniejszy z nich wszystkich ablativus absolutus (stąd zresztą nazwa całej rodziny konstrukcji, która przetrwała do dziś w angielskiej gramatyce szkolnej). To nie przypadek, że aż tyle języków indoeuropejskich wykształciło niemal identyczny mechanizm: rzeczownik w przypadku niezależnym od reszty zdania plus imiesłów, tworzące razem samodzielną, 'odklejoną' od głównej struktury frazę okolicznikową. Angielski nie zapożyczył tego pomysłu z łaciny — wykształcił go sam, jako rdzennie germańskie dziedzictwo tej samej prastarej rodziny.
Staroangielski celownik absolutnyW tekstach staroangielskich — na długo przed jakimkolwiek szkolnym kontaktem z łaciną — spotyka się konstrukcje w rodzaju 'him þa gyt sprecendum', dosłownie 'jemu wtedy jeszcze mówiącemu', czyli 'gdy on jeszcze mówił'. 'Him' i 'sprecendum' (imiesłów) stoją tu oba w celowniku — to właśnie ta wspólna końcówka przypadka, a nie kolejność wyrazów, spajała frazę w jedną całość i jasno sygnalizowała, że mamy do czynienia z odrębnym, samodzielnym podmiotem, innym niż podmiot zdania głównego. Anglosascy skrybowie, tłumacząc łacińskie teksty kościelne, chętnie sięgali po tę rodzimą konstrukcję jako naturalny odpowiednik ablativus absolutus — dwa niezależne dziedzictwa tej samej rodziny językowej spotkały się i wzajemnie się wzmocniły.
Zanik przypadków i przejście na szyk wyrazówMiędzy XI a XIV wiekiem angielski przeszedł jedną z najgłębszych przemian gramatycznych w swojej historii: pod wpływem kontaktu z językiem staronordyckim (którego mówcy rozumieli angielskie rdzenie, ale gubili się w różniących się końcówkach fleksyjnych) oraz naturalnej erozji nieakcentowanych sylab końcowych, niemal cały system przypadków rzeczownika się rozpadł. Celownik absolutny stracił więc swoje jedyne spoiwo — końcówkę fleksyjną, która wyraźnie znaczyła 'ja, rzeczownik, nie jestem podmiotem głównego czasownika, tylko należę do osobnej, dołączonej frazy'. Bez przypadków angielski musiał znaleźć nowy sposób sygnalizowania tej samej informacji — i znalazł go w samej pozycji wyrazów: rzeczownik plus imiesłów -ing, umieszczone razem na początku lub końcu zdania i oddzielone przecinkiem, zaczęły pełnić dokładnie tę funkcję, którą wcześniej pełniła fleksja. Do czasów Chaucera (XIV wiek) konstrukcja przybrała formę bardzo bliską dzisiejszej.
Odrodzenie i utrwalenie się jako ozdobnik stylistycznyW renesansie, gdy każdy wykształcony Anglik przechodził wieloletnią, intensywną edukację łacińską, pisarze prozy świadomie i celowo naśladowali zwięzłość klasycznych zdań łacińskich — a ablativus absolutus był jednym z najbardziej rozpoznawalnych narzędzi tej zwięzłości. Konstrukcja, która w staroangielskim była naturalnym, ludowym sposobem mówienia, stała się w epoce nowożytnej świadomie kultywowanym znakiem stylu literackiego, prawniczego i naukowego — i to wyjaśnia, dlaczego do dziś, mimo rdzennie germańskiego pochodzenia, brzmi ona w angielskim tak bardzo 'książkowo' i formalnie, niemal jak cytat z łaciny w przebraniu.
Pułapka wiszącego imiesłowuKluczowa różnica między zwykłym zdaniem imiesłowowym a prawdziwą konstrukcją absolutną leży właśnie w podmiocie. W typowym zdaniu imiesłowowym ('Walking down the street, I saw an old friend') podmiot imiesłowu jest domyślnie tożsamy z podmiotem zdania głównego i dlatego zostaje pominięty — 'ja' idę ulicą i 'ja' widzę przyjaciela. Jeśli jednak podmioty się rozjeżdżają, a mimo to imiesłów zostaje osierocony bez własnego podmiotu, powstaje klasyczny błąd logiczny opisywany od XVIII-wiecznych podręczników gramatyki jako dangling participle: 'Walking down the street, the trees looked beautiful' sugeruje absurdalnie, że to drzewa spacerowały ulicą. Rozwiązaniem — i całym sensem istnienia konstrukcji absolutnej — jest właśnie dopisanie jawnego, własnego podmiotu przed imiesłowem: 'Us walking down the street, the trees looked beautiful' brzmiałoby niezręcznie, dlatego w praktyce zdanie przeformułowuje się z użyciem prawdziwej konstrukcji absolutnej innego rodzaju (np. z 'as' albo zwykłym zdaniem podrzędnym), a sama konstrukcja -ing bez spójnika rezerwowana jest dla sytuacji, w których nowy, wyraźny podmiot rzeczywiście się pojawia, jak w 'The weather being fine, we decided to go for a picnic.'
Kiedy używamy
- Przyczyna, okoliczność towarzysząca lub warunek współwystępujący z czynnością główną, z podmiotem innym niż w zdaniu głównym: The weather being fine, we decided to go for a picnic. / Prices rising steadily, consumers began to cut back on spending.
- Skamieniałe, w pełni zleksykalizowane zwroty formalne, które funkcjonują niemal jak gotowe przysłówki zastrzegające: Weather permitting, Time permitting, All being well, Circumstances permitting — używane nawet wtedy, gdy reszta wypowiedzi jest całkiem swobodna.
- Styl pisany, formalny, dziennikarski i literacki — w spontanicznej mowie potocznej konstrukcja brzmi sztywno i pompatycznie, dlatego w rozmowie niemal zawsze zastępuje się ją zwykłym zdaniem z 'because', 'as', 'since' albo 'when'.
- Kondensacja informacji w jednym zdaniu zamiast dwóch osobnych — dziennikarze i autorzy sprawozdań chętnie sięgają po tę formę, by zmieścić przyczynę i skutek w jednym, zwartym zdaniu bez przeciążania go spójnikami.
Kluczowe przykłady
Weather permitting,being fine,rising steadily,Time permitting,dangling participle
Przykłady
Weather permitting, the outdoor concert will go ahead as planned.
Jeśli pogoda dopisze, koncert plenerowy odbędzie się zgodnie z planem.
The weather being fine, we decided to go for a picnic in the hills.
Ponieważ pogoda była ładna, postanowiliśmy urządzić piknik w górach.
Prices rising steadily for the third year in a row, consumers began to cut back on spending.
Ponieważ ceny rosły nieprzerwanie trzeci rok z rzędu, konsumenci zaczęli ograniczać wydatki.
Time permitting, we'll cover the last chapter today; otherwise it will wait until next week.
Jeśli czas pozwoli, omówimy dziś także ostatni rozdział; w przeciwnym razie poczeka do przyszłego tygodnia.
The manager being unavailable all afternoon, the clients spoke to his assistant instead.
Ponieważ kierownik był niedostępny przez całe popołudnie, klienci porozmawiali zamiast tego z jego asystentką.
Konstrukcja absolutna z imiesłowem uprzednim (Having + III forma)
Absolute clauses with perfect participle (Having done)
Zasady
Budowa[własny podmiot] + Having (been) + III forma czasownika + reszta zdania. Podobnie jak w prostej konstrukcji -ing, podmiot musi być tu jawny i różny od podmiotu zdania głównego — jeśli podmioty się pokrywają, imiesłów 'having done' zostaje po prostu osierocony bez podmiotu w zwykłym zdaniu imiesłowowym, np. 'Having finished his homework, he went out to play' (tu 'he' jest wspólnym podmiotem obu części, więc to nie jest konstrukcja absolutna, tylko zwykłe zdanie imiesłowowe uprzednie).
Dlaczego 'having' niesie znaczenie uprzedniościSekret tej formy tkwi w tym samym mechanizmie, który buduje Present Perfect w zdaniach głównych: 'have' + III forma czasownika. Ta konstrukcja sama w sobie zaczynała swoje życie w staroangielskim jako zwykłe zdanie o posiadaniu czegoś w określonym stanie — 'I have the letter written' znaczyło dosłownie 'posiadam list w stanie napisanym', a nie 'napisałem list'. Dopiero z czasem, w miarę jak konstrukcja robiła się coraz bardziej produktywna i abstrakcyjna, 'have + III forma' przestało oznaczać posiadanie przedmiotu w pewnym stanie, a zaczęło oznaczać samo dokonanie czynności w przeszłości, której skutek trwa do teraz. Kiedy ten mechanizm w pełni się wykrystalizował, naturalnie 'przeniósł się' też do konstrukcji absolutnej — stąd 'having done' w zdaniu absolutnym niesie dokładnie tę samą ideę uprzedniości i zakończenia, co 'has/have done' w zdaniu głównym.
Model myślowy: dwa zdjęcia w dwóch różnych momentachO ile prosta konstrukcja -ing (jak w poprzednim temacie) opisuje dwie czynności rozgrywające się równocześnie — jedno 'zdjęcie', na którym oba zdarzenia widać naraz — o tyle konstrukcja z 'having' rozdziela je wyraźnie na dwa osobne zdjęcia zrobione w różnych momentach: najpierw kompletnie kończy się czynność opisana w konstrukcji absolutnej, a dopiero potem, jako odrębne zdarzenie, rozgrywa się czynność główna. 'The meeting having ended, the delegates left the building' każe czytelnikowi najpierw wyobrazić sobie puste, ciche sale konferencyjne po zakończonym spotkaniu, a dopiero w drugiej kolejności — delegatów opuszczających budynek. Ta chronologiczna precyzja to główny powód, dla którego pisarze sięgają po formę perfect zamiast prostszej -ing, nawet kosztem dłuższej i cięższej frazy.
Forma bierna: Having been + IIIKiedy podmiot konstrukcji absolutnej sam doznaje czynności, zamiast ją wykonywać, dokładamy jeszcze jedną warstwę gramatyczną — stronę bierną — otrzymując 'Having been + III forma': 'All the tickets having been sold, the box office closed early.' To bardzo ciężka forma składniowo, dźwigająca naraz aspekt dokonany i stronę bierną, dlatego pojawia się niemal wyłącznie w formalnej prozie sprawozdawczej, prawniczej i historycznej — w mowie potocznej niemal nigdy się jej nie usłyszy, bo naturalny język wolałby po prostu powiedzieć 'Once all the tickets had been sold...'.
Zaprzeczona konstrukcja uprzedniaPrzeczenie w tej konstrukcji tworzy się przez 'no' przed rzeczownikiem opisującym brak czegoś (najbardziej formalnie i zwięźle) albo przez 'not' bezpośrednio przed 'having': 'No agreement having been reached, the talks were adjourned until the following week' albo równoważnie 'The two sides not having reached an agreement, the talks were adjourned.' Ten wybór — 'no' kontra 'not' — nie jest przypadkowy: 'no' zaprzecza samemu istnieniu rzeczy (nie było żadnego porozumienia), podczas gdy 'not' zaprzecza samej czynności (strony nie osiągnęły porozumienia) — subtelna różnica ciężaru retorycznego, którą wyczuwa się dopiero po dłuższym obcowaniu z formalną angielszczyzną pisaną.
Kiedy używamy
- Sekwencja dwóch zakończonych zdarzeń z różnymi podmiotami, gdzie zdarzenie w konstrukcji absolutnej kończy się przed rozpoczęciem czynności głównej: The meeting having ended, the delegates left the building.
- Forma bierna Having been + III, gdy podmiot konstrukcji doznaje czynności: All the tickets having been sold, the box office closed early.
- Styl formalny, narracyjny, historyczny i dziennikarski — typowy dla relacji z przebiegu wydarzeń, protokołów i literatury faktu, rzadki w codziennej rozmowie.
- Zaprzeczenie z 'no' (brak rzeczy) lub 'not' (zaprzeczenie czynności): No further business arising, the chairman declared the meeting closed.
Kluczowe przykłady
having ended,having stopped,having arrived,having been sold,no agreement having been reached
Przykłady
The meeting having ended, the delegates left the building in small, quiet groups.
Ponieważ spotkanie się zakończyło, delegaci opuścili budynek w małych, cichych grupkach.
The rain having finally stopped, they continued their walk along the cliff path.
Ponieważ deszcz wreszcie przestał padać, kontynuowali spacer wzdłuż klifowej ścieżki.
Everyone having arrived and taken their seats, the ceremony began exactly on time.
Skoro wszyscy przybyli i zajęli miejsca, ceremonia rozpoczęła się dokładnie o czasie.
All the tickets having been sold within an hour, the box office closed early.
Ponieważ wszystkie bilety zostały sprzedane w ciągu godziny, kasa zamknęła się wcześniej.
No agreement having been reached after six hours of talks, the union called a strike.
Ponieważ po sześciu godzinach rozmów nie osiągnięto żadnego porozumienia, związek zawodowy ogłosił strajk.
Konstrukcja absolutna z 'with'
Absolute clauses with 'with'
Zasady
Budowawith + rzeczownik/zaimek (własny podmiot) + imiesłów (-ing lub -ed) / przymiotnik / fraza przyimkowa. W przeciwieństwie do gołej konstrukcji absolutnej z pierwszego tematu, tutaj samodzielny podmiot zapowiada z góry słówko 'with', dzięki czemu zdanie nie ryzykuje niejednoznaczności co do tego, gdzie zaczyna się nowa, dołączona fraza.
Gramatykalizacja: jak przyimek zmienił zawód'With' w swoim rdzennym, konkretnym znaczeniu opisuje towarzyszenie — 'I went to the party with my sister' mówi, że dwie osoby były razem w jednym miejscu. Konstrukcja absolutna wykorzystuje jednak zupełnie inną, wyabstrahowaną funkcję tego samego słowa: tu 'with' nie łączy dwóch uczestników jednej czynności, tylko zapowiada nadejście całej, samodzielnej mini-frazy z własnym podmiotem i orzeczeniem — dokładnie tę funkcję, którą w staroangielskim pełniła końcówka celownika. To piękny przykład zjawiska językoznawczego zwanego gramatykalizacją: konkretne, 'namacalne' słowo (przyimek towarzyszenia) z czasem zaczyna pełnić czysto strukturalną, gramatyczną rolę, zachowując tę samą formę, ale tracąc pierwotne znaczenie leksykalne. Ten sam proces w językach romańskich zamienił łacińskie imiesłowy absolutne w spójniki w rodzaju francuskiego 'pendant que' czy hiszpańskiego 'dado que'.
Ewolucja: łata na brak przypadkówGdy w średnioangielskim zniknęły końcówki fleksyjne, a konstrukcja bezspójnikowa (jak 'The weather being fine, ...') pozostała jedynym dziedzictwem dawnego celownika absolutnego, część mówców zaczęła odczuwać potrzebę dodatkowego, jednoznacznego sygnału informującego słuchacza: 'uwaga, zaraz pojawi się fraza z własnym, niezależnym podmiotem'. 'With' idealnie nadawało się do tej roli — było krótkie, dobrze znane i intuicyjnie kojarzyło się z 'dołączeniem' czegoś do głównej myśli. Forma ta zyskiwała na produktywności stopniowo przez wczesną nowożytną angielszczyznę, aż w XVIII i XIX wieku stała się w pełni ugruntowanym, osobnym wariantem konstrukcji absolutnej, równie częstym jak forma bezspójnikowa, a w mowie znacznie od niej naturalniejszym.
Test na prawdziwą konstrukcję absolutnąNie każde 'with + rzeczownik' to konstrukcja absolutna — trzeba odróżnić ją od zwykłej frazy przyimkowej towarzyszenia. 'I came to the party with my sister' to zwykła fraza przyimkowa: 'my sister' jest tylko uzupełnieniem przyimka, nic się o niej więcej nie mówi. Natomiast 'With my sister waiting anxiously outside, I couldn't relax at the party' to prawdziwa konstrukcja absolutna: 'my sister' jest tu podmiotem własnej, wewnętrznej mini-struktury podmiot+orzeczenie ('my sister waiting anxiously'), która opisuje osobne zdarzenie równoległe do zdarzenia głównego. Prostym testem jest pytanie: czy po 'with + rzeczownik' da się dobudować pełne zdanie z podmiotem i orzeczeniem ('my sister was waiting anxiously')? Jeśli tak — to konstrukcja absolutna.
Redukcja do przymiotnika lub frazy przyimkowejPodobnie jak w gołej konstrukcji bezspójnikowej, 'with' dopuszcza również formy bez żadnego imiesłowu — sam przymiotnik ('With her eyes wide open, she watched the fireworks') albo fraza przyimkowa ('With his hands in his pockets, he strolled along the beach'). W obu przypadkach rozumie się domyślnie pominięte 'being': 'with her eyes (being) wide open'. To właśnie dzięki jawnemu 'with' na początku takie skrócone, pozbawione czasownika frazy brzmią naturalnie i jednoznacznie, podczas gdy ta sama fraza bez 'with' byłaby dwuznaczna lub wręcz niegramatyczna.
Kiedy używamy
- Opis tła lub okoliczności towarzyszącej czynności głównej, zwykle przyczynowej: With prices rising steadily, more people are turning to budget stores.
- Opis wyglądu, postawy ciała lub stanu emocjonalnego z imiesłowem -ed: With his arms folded, he listened in silence.
- Redukcja do przymiotnika lub frazy przyimkowej z domyślnym 'being': With his hands in his pockets, he strolled along the beach.
- Podanie przyczyny w tle bez formalnego spójnika przyczynowego: With so many people off sick, the office was seriously short-staffed.
Kluczowe przykłady
With prices rising,With his arms folded,With so many people off sick,With the deadline approaching,gramatykalizacja
Przykłady
With prices rising steadily for months, more people are turning to budget stores.
Ponieważ ceny od miesięcy stale rosną, coraz więcej ludzi wybiera tańsze sklepy.
With his arms folded and his eyes narrowed, he listened to her explanation in silence.
Ze skrzyżowanymi rękami i zmrużonymi oczami, w milczeniu słuchał jej wyjaśnień.
With so many people off sick this week, the office was seriously short-staffed.
Ponieważ w tym tygodniu tak wielu ludzi było na zwolnieniu, biuru poważnie brakowało personelu.
With the deadline approaching fast, the whole team worked late every night.
W miarę szybkiego zbliżania się terminu, cały zespół pracował do późna każdej nocy.
With her sister waiting anxiously outside the door, she couldn't concentrate on the exam.
Ponieważ jej siostra czekała niespokojnie za drzwiami, nie mogła się skupić na egzaminie.
Bezczasownikowa konstrukcja absolutna
Verbless absolute clauses
Zasady
Budowa[rzeczownik/zaimek — własny podmiot] + przymiotnik / fraza przyimkowa / rzeczownik — całkowicie bez czasownika ani imiesłowu. Konstrukcję można w myślach rozwinąć, dopisując domyślnie pominięte 'being': 'Her voice (being) full of excitement, she announced the winner.'
Starsza siostra, nie potomkini imiesłowuKusi, by pomyśleć, że forma bezczasownikowa powstała po prostu przez wyrzucenie 'being' ze zwykłej konstrukcji -ing — ale historia sugeruje coś dokładnie odwrotnego. Już w staroangielskim istniały absolutne frazy zbudowane wyłącznie z rzeczownika w celowniku i przymiotnika, bez żadnego imiesłowu, w rodzaju konstrukcji odpowiadających dosłownie 'z dojrzałym owocem' (mid ripum wæstme) w znaczeniu 'gdy owoc był dojrzały'. Innymi słowy: goła, bezczasownikowa konstrukcja absolutna nie jest 'okrojoną' wersją formy z imiesłowem — obie formy, z czasownikiem i bez niego, współistniały od samego początku jako dwie równoległe gałęzie tej samej rodziny konstrukcyjnej, bo copula 'być' w wielu kontekstach była w językach staregermańskich fakultatywna już na starcie.
Angielska niechęć do zbędnej kopuliTo, że angielski chętnie pomija formy czasownika 'być' tam, gdzie kontekst i tak jasno wskazuje na stan, nie jest ograniczone do konstrukcji absolutnych — to znacznie szerszy rys tego języka, widoczny choćby w nagłówkach prasowych ('Storm approaching', bez 'is') czy skróconych zdaniach podrzędnych ('While in London, she visited the museum', czyli 'while she was in London'). Bezczasownikowa konstrukcja absolutna to po prostu jeszcze jeden przejaw tej samej, głęboko zakorzenionej tendencji do ekonomii językowej: skoro obecność podmiotu i przymiotnika czy frazy przyimkowej już jednoznacznie sugeruje stan bycia, dokładanie samego 'being' stałoby się zbędnym, czysto formalnym obciążeniem zdania.
Funkcja: filmowe kadrowanie scenyTa forma ma wyjątkowo mocną, wręcz filmową funkcję opisową — w jednym, zwartym zdaniu maluje portret wyglądu, postawy lub stanu towarzyszącego czynności głównej, jak zatrzymana klatka filmu tuż przed właściwą akcją: 'Her voice full of excitement, she announced the winner's name' najpierw daje czytelnikowi 'zbliżenie' na emocję w głosie bohaterki, a dopiero potem przechodzi do samej czynności ogłoszenia. To dlatego forma ta jest ulubionym narzędziem powieściopisarzy i reportażystów budujących żywy, wizualny obraz sceny w minimalnej liczbie słów.
Rejestr: rzadka w mowie, częsta w proziePodobnie jak pozostałe konstrukcje absolutne, forma bezczasownikowa niemal nigdy nie pojawia się w spontanicznej mowie potocznej — brzmiałaby tam nienaturalnie skondensowana i zbyt 'literacka'. Jej naturalnym środowiskiem jest proza narracyjna, reportaż i styl literacki, gdzie zwięzłość i obrazowość są cenione wyżej niż konwersacyjna swoboda; w mowie ten sam sens wyrazi się zwykłym zdaniem z 'with' albo osobnym zdaniem współrzędnym połączonym spójnikiem 'and'.
Kiedy używamy
- Opis wyglądu lub stanu emocjonalnego towarzyszącego czynności głównej: Her voice full of excitement, she announced the winner's name.
- Krótkie, sceniczne, filmowe opisy w narracji: The exam finally over, the students burst into cheers.
- Opis elementu ubioru lub przedmiotu trzymanego w danym momencie: Coat in hand, she rushed out of the door.
- Styl literacki i dziennikarski — rzadkie w mowie potocznej, gdzie zastępowane są zdaniem z 'with' lub zwykłym zdaniem współrzędnym.
Kluczowe przykłady
voice full of excitement,face pale with fear,exam over,coat in hand,kopula fakultatywna
Przykłady
Her voice full of excitement, she announced the winner's name to the waiting crowd.
Z głosem pełnym emocji, ogłosiła imię zwycięzcy czekającemu tłumowi.
His face pale with fear, he opened the letter with trembling hands.
Z twarzą bladą ze strachu, otworzył list drżącymi rękami.
The exam finally over, the students burst into cheers and threw their notes into the air.
Gdy egzamin się wreszcie skończył, studenci wybuchnęli radosnym okrzykiem i wyrzucili notatki w powietrze.
Coat in hand, she rushed out of the door without saying a proper goodbye.
Z płaszczem w ręku, wybiegła za drzwi bez porządnego pożegnania.
Head held high despite the criticism, she walked calmly out of the meeting room.
Z głową uniesioną wysoko mimo krytyki, spokojnie wyszła z sali spotkań.
Skamieniałe konstrukcje absolutne, przeczenie i 'there' jako podmiot
Grammaticalized absolutes, negation and existential 'there'
Zasady
Kiedy zdanie zamarza w spójnikNajbardziej fascynującym epizodem w historii konstrukcji absolutnej jest to, co przydarzyło się kilku jej egzemplarzom przez ostatnie kilkaset lat: zamiast pozostać żywą, produktywną strukturą zdaniową, skamieniały one w pojedyncze słówka funkcyjne, które dziś każdy uczeń traktuje po prostu jako spójniki, nie mając pojęcia, że kiedyś były to pełne zdania z własnym podmiotem. 'Provided' i 'providing' zaczynały życie jako imiesłów bierny w pełnej konstrukcji absolutnej średniowiecznej angielszczyzny prawnej — dosłownie 'it being provided that...', czyli 'zważywszy, że zostało zastrzeżone, iż...', z formuły umów i aktów prawnych. Z czasem podmiot 'it' i czasownik posiłkowy zniknęły, zostawiając samo 'provided (that)' jako gotowy, jednowyrazowy odpowiednik 'if' o lekko formalnym, warunkowo-zastrzegającym zabarwieniu: 'You can borrow the car, provided (that) you fill up the tank.'
Cała rodzina skamielin'Provided' nie jest odosobnionym przypadkiem — to jeden z wielu owoców tego samego procesu zwanego gramatykalizacją. 'Given (that)' wywodzi się z identycznej absolutnej frazy 'it being given that...' w znaczeniu 'skoro dano, że...', i dziś wprowadza przesłankę: 'Given that the report is due tomorrow, we should start now.' 'Seeing (that/as)' ma rodowód w dosłownym 'widząc, że...' i brzmi dziś potocznie przyczynowo: 'Seeing as you're already here, why not stay for dinner?' 'Considering (that)' i 'granted (that)' przeszły dokładnie tę samą drogę. Nawet całe frazy zdaniowe potrafią skamienieć w ten sposób — 'all things considered' i 'that said' funkcjonują dziś jako gotowe zwroty dyskursywne, mimo że strukturalnie wciąż są to pełnoprawne, choć zredukowane, konstrukcje absolutne.
Przeczenie: 'no' kontra 'not'Zaprzeczenie wewnątrz konstrukcji absolutnej ujawnia subtelną, ale konsekwentną regułę semantyczną. 'No' postawione przed rzeczownikiem zaprzecza samemu istnieniu danej rzeczy: 'No further business arising, the chairman declared the meeting closed' mówi, że żadna dalsza sprawa się w ogóle nie pojawiła — nie było czego rozważać. 'Not' postawione przed imiesłowem zaprzecza natomiast samej czynności lub stanowi, zakładając istnienie podmiotu: 'The weather not being suitable, the match was postponed' zakłada, że pogoda istniała i była oceniana, tylko okazała się nieodpowiednia. Rozróżnienie to jest identyczne z ogólną angielską zasadą różnicującą 'no' i 'not any/not' w innych kontekstach, tylko przeniesioną na grunt zdań bezokolicznikowo-imiesłowowych.
'There' jako podmiot konstrukcji absolutnejAngielski dopuszcza nawet formalny, pozorny podmiot 'there' (ten sam, co w 'There is a problem') w roli podmiotu konstrukcji absolutnej — efektem jest wyjątkowo formalna, niemal urzędowo-parlamentarna fraza typowa dla protokołów zebrań i języka prawniczego: 'There being no objections, the motion was carried.' Zdanie to dosłownie znaczy 'ponieważ nie istniały żadne sprzeciwy', ale forma z 'there being' brzmi bardziej oficjalnie i bezosobowo niż jakikolwiek inny wariant, dlatego przetrwała niemal wyłącznie w tym jednym, wąskim rejestrze — regulaminach zebrań, protokołach zarządów i sprawozdaniach z obrad, gdzie bezosobowa, sformalizowana rejestracja faktu ('nie zgłoszono sprzeciwów') liczy się bardziej niż naturalność brzmienia.
Gdzie te skamieliny żyją dziśChoć jako żywa, produktywna konstrukcja składniowa absolutne zdania imiesłowowe są dziś ograniczone głównie do stylu pisanego, ich skamieniałe potomstwo — 'provided', 'given that', 'seeing as', 'considering', 'that said', 'there being' — funkcjonuje znacznie szerzej i swobodniej, bo użytkownicy języka dawno przestali odczuwać je jako 'konstrukcje absolutne': są to po prostu zwyczajne spójniki i zwroty dyskursywne, równie naturalne w rozmowie, co 'because' czy 'although'. To najlepszy dowód na to, że gramatykalizacja jest procesem nieodwracalnym — raz skamieniałe zdanie nigdy nie 'odmarza' z powrotem do pełnej struktury zdaniowej, z której się wywodzi.
Kiedy używamy
- Zastrzeżenie warunkowe w rejestrze formalnym: You can borrow the car, provided (that) you fill up the tank before returning it.
- Wprowadzenie przesłanki lub kontekstu do rozumowania: Given that the report is due tomorrow, we should really start now.
- Przyczyna w rejestrze rozmownym: Seeing as you're already here, why not stay for dinner?
- Formalne protokoły i zebrania z pozornym podmiotem 'there': There being no further business, the meeting was adjourned at nine.
- Zaprzeczona konstrukcja w sprawozdaniach: No agreement having been reached and no compromise in sight, the talks were suspended indefinitely.
Kluczowe przykłady
provided thatgiven thatseeing asthere being no objectionsall things considered
Przykłady
You can borrow my car for the weekend, provided you fill up the tank before you bring it back.
Możesz pożyczyć mój samochód na weekend, pod warunkiem że zatankujesz go, zanim go zwrócisz.
Given that ticket prices have doubled since last year, it's no surprise attendance has dropped.
Zważywszy, że ceny biletów podwoiły się od zeszłego roku, nic dziwnego, że frekwencja spadła.
Seeing as the trains are cancelled today, we might as well walk to the station and check.
Skoro dziś pociągi są odwołane, równie dobrze możemy przejść pieszo do stacji i sprawdzić.
There being no objections from the board, the motion to sell the building was carried unanimously.
Ponieważ zarząd nie zgłosił sprzeciwu, wniosek o sprzedaż budynku został przyjęty jednogłośnie.
No further questions arising from the audience, the chairman thanked the speaker and closed the session.
Ponieważ ze strony publiczności nie padły żadne dalsze pytania, przewodniczący podziękował prelegentowi i zamknął sesję.