📌 Pozycja przymiotnika
Wybierz element z listy, żeby zobaczyć zasady, kiedy się go używa, i przykłady.
Uzupełniasz lukę poprawną odpowiedzią — ta sama zasada oceny pisowni co przy słówkach (drobne literówki są tolerowane).
Przymiotniki wyłącznie atrybutywne
Attributive-only adjectives
Zasady
Geneza: gdy przymiotnik przestaje być przymiotnikiemW staroangielskim przymiotnik mógł stać właściwie wszędzie — przed rzeczownikiem, po nim, a nawet oddzielony od niego całym zdaniem — bo o tym, do czego się odnosi, decydowała nie pozycja, lecz końcówka fleksyjna: przymiotnik zgadzał się z rzeczownikiem w rodzaju, liczbie i przypadku, tak jak dziś w niemieckim czy polskim. Kiedy w średnioangielskim te końcówki zaczęły zanikać jedna po drugiej, język stracił swój dawny kompas i musiał znaleźć nowy sposób, by słuchacz wiedział, co z czym się łączy — tym nowym kompasem stała się sztywna pozycja: przymiotnik prawie zawsze przed rzeczownikiem. Ale do tej nowej, uporządkowanej rodziny dołączyły też słowa, które nigdy nie były zwykłymi przymiotnikami opisującymi cechę: 'former' to skamieniały stopień wyższy staroangielskiego 'forma' ('pierwszy', spokrewnionego z 'fore'), 'main' wywodzi się z rzeczownika 'mægen' oznaczającego 'siłę, moc' (jak w wciąż żywym zwrocie 'with might and main'), a 'utter' to dawny stopień wyższy przysłówka 'ut' ('na zewnątrz') — czyli dosłownie 'bardziej zewnętrzny', zanim w XVI wieku zaczęto go używać do wzmacniania ('utter darkness' — ciemność totalna, bez reszty). Te słowa weszły do kategorii 'przymiotnik' przez tylne drzwi, z bagażem znaczeniowym, który nigdy nie pozwalał im pełnić roli orzecznika.
Model myślowy: metka na ubraniu kontra termometrŻeby zrozumieć, dlaczego 'the disaster was utter' brzmi dziwacznie, warto wyobrazić sobie dwa zupełnie różne narzędzia. Zwykły przymiotnik predykatywny działa jak termometr: czasownik łączący (be, seem, look, feel) przykłada go do rzeczownika i odczytuje wynik — 'the soup is hot' to komunikat 'zmierzyliśmy temperaturę zupy i wynosi ona: gorąca'. Termometr mierzy stopień jakiejś cechy, a stopień można zmieniać (very hot, quite hot, hot enough) i orzekać o nim osobno. Przymiotnik wyłącznie atrybutywny działa zupełnie inaczej — jak metka wszyta na stałe w ubranie, która nie mierzy niczego, tylko od razu mówi, do jakiej kategorii dana rzecz należy. 'The former president' nie oznacza 'prezydent, który MA cechę bycia byłym' (taka cecha w ogóle nie istnieje jako mierzalna właściwość) — oznacza 'osobę zaklasyfikowaną, poprzez odniesienie do czasu, jako tę, która niegdyś pełniła urząd prezydenta'. Skoro metki nie da się odczepić i przyłożyć do termometru, zdanie '*the president is former' jest gramatycznie martwe — nie dlatego, że reguła tak nakazuje, lecz dlatego, że pytamy termometrem o coś, czego termometr fizycznie nie potrafi zmierzyć.
Dlaczego te słowa nie stopniują się jak zwykłe przymiotnikiTa sama logika tłumaczy drugą osobliwość tej grupy: nie da się powiedzieć '*very utter' ani '*rather sheer' ani '*fairly mere', mimo że 'utter', 'sheer' i 'mere' same w sobie brzmią jak wzmacniacze. To dlatego, że przymiotniki klasyfikujące (former, main, chief, principal, sole, indoor, outdoor, elder) nie opisują skali, na której coś może być 'trochę' albo 'bardzo' — dzielą świat na dwie kategorie bez odcieni pośrednich, tak jak nie można być 'trochę martwym' albo 'dość żonatym'. Z kolei przymiotniki intensyfikujące tej grupy (utter, sheer, outright, absolute, complete) opisują coś przeciwnego: skrajny, maksymalny punkt skali, który z definicji nie ma już nic ponad sobą — 'utter darkness' to już cała dostępna ciemność, więc modyfikowanie jej przez 'very' byłoby jak próba pogłębienia dna. Obie podgrupy, mimo zupełnie różnej semantyki, łączy ten sam mechanizm składniowy: nie da się ich orzec, bo nie mierzą stopnia, tylko wyznaczają granicę lub kategorię.
Skamieniały wyjątek: 'elder' i rozdwojenie stopnia wyższegoNajbardziej pouczającym przypadkiem brzegowym w tej grupie jest para 'elder / older'. W staroangielskim istniał tylko jeden stopień wyższy przymiotnika 'eald' ('stary') — 'ieldra', z charakterystyczną dla germańskiego i-umlautu zmianą samogłoski (podobnie jak w parach 'foot/feet' czy 'man/men'). Kiedy w średnioangielskim język zaczął regularyzować stopniowanie przez dodawanie końcówki '-er' do niezmienionego rdzenia, powstała nowa, w pełni regularna forma 'older'. Zamiast jedna z form całkowicie wyprzeć drugą, angielski zrobił coś rzadkiego: rozdzielił między nie znaczenie. 'Older' przejął wszystkie zwykłe, mierzalne porównania wieku (this building is older than that one) i zachował pełną swobodę pozycji — może stać i atrybutywnie, i predykatywnie. 'Elder' skurczył się do wąskiej niszy relacji rodzinnych i hierarchii (my elder brother, the village elders) i właśnie dlatego, że przestał funkcjonować jako miernik konkretnego wieku, a zaczął oznaczać relatywną, ustaloną rolę w rodzinie — stał się nieprzenośnie atrybutywny, tak jak 'former' czy 'chief'. Nie da się dziś powiedzieć '*my brother is elder than me' w naturalnej mowie — trzeba wrócić do w pełni predykatywnego 'older'.
Kiedy używamy
- Klasyfikacja i ograniczanie zakresu rzeczownika do jednej, konkretnej instancji: the former president, the main reason, the sole survivor, the chief cause, the principal argument
- Maksymalne wzmocnienie, bez stopnia pośredniego — 'cała, kompletna ilość czegoś': an utter disaster, sheer nonsense, an outright lie, a mere formality, a complete waste
- Przymiotniki relacyjne pozbawione formy predykatywnej, bo opisują trwałą przynależność, a nie chwilową cechę: an indoor pool, an outdoor market, my elder daughter, the eldest of five children
- Aby wyrazić tę samą treść po czasowniku łączącym, angielski zawsze sięga po przeformułowanie zamiast łamania reguły: 'He is the former president' → 'He used to be president' / 'He is no longer president'
Kluczowe przykłady
formermereuttersheermainsoleoutrightelder
Przykłady
She's the former manager of this branch — she moved to head office last spring.
Ona jest byłą kierowniczką tego oddziału — wiosną przeniosła się do centrali.
It was sheer luck that we won; our defence had been shaky all match.
To był czysty przypadek, że wygraliśmy; nasza obrona przez cały mecz była chwiejna.
Calling it an inconvenience would be generous — it was an utter catastrophe.
Nazwanie tego niedogodnością byłoby łagodne — to była kompletna katastrofa.
The main problem isn't talent, it's a chronic lack of funding.
Głównym problemem nie jest talent, lecz chroniczny brak funduszy.
My elder sister still remembers a world without mobile phones.
Moja starsza siostra wciąż pamięta świat bez telefonów komórkowych.
Przymiotniki wyłącznie predykatywne
Predicative-only adjectives
Zasady
Geneza: przymiotniki, które kiedyś były przyimkamiTa grupa słów kryje jedną z najbardziej eleganckich zagadek historii angielskiego. 'Asleep' to niegdyś dwa osobne słowa: staroangielski przyimek 'on' plus rzeczownik 'slæpe' ('sen') — 'on slæpe' znaczyło dosłownie 'w śnie, pogrążony we śnie'. Z czasem, w wymowie potocznej, nienaciskowe 'on' skurczyło się do samogłoski 'a-' i zrosło się z rzeczownikiem w jedno słowo: 'asleep'. Dokładnie ten sam mechanizm dał nam 'alive' (on life — 'w życiu'), 'afloat' (on flot — 'na wodzie'), 'ablaze' (on blaze — 'w płomieniach') i 'aboard' (on board — 'na pokładzie'). Inne słowa tej rodziny powstały nie z przyimka 'on', lecz ze staroangielskiego przedrostka wzmacniającego 'ge-', który w średnioangielskim regularnie ścierał się do 'a-' albo 'y-' (ślad tego przetrwał w archaicznym 'yclept' — 'zwany'): stąd 'aware' z 'gewær', czy 'ashamed' z 'ascamian'. Innymi słowy: te słowa formalnie są dziś przymiotnikami, ale genetycznie są frazami przyimkowymi albo czasownikami ubranymi w przedrostek — a to dziedzictwo nigdy ich nie opuściło.
Model myślowy: dlaczego fraza przyimkowa nie wejdzie przed rzeczownikTa etymologia bezpośrednio tłumaczy współczesną składnię, jeśli spojrzeć na nią przez odpowiedni pryzmat: żadna zwykła fraza przyimkowa w angielskim nie może stanąć bezpośrednio przed rzeczownikiem, który opisuje. Mówimy 'the man on the boat', nigdy '*the on-the-boat man'; frazy przyimkowe zawsze idą PO rzeczowniku albo PO czasowniku łączącym, nigdy przed nim. 'Asleep', 'alive', 'afloat' i cała reszta tej rodziny wciąż, choć niewidocznie, noszą w sobie strukturę frazy przyimkowej — i dlatego wciąż działają jak fraza przyimkowa, nawet jeśli ortograficznie wyglądają na jedno, zwyczajne słowo. 'The child is asleep' jest strukturalnie bliźniaczo podobne do 'the child is on the sofa' — oba orzekają o miejscu/stanie po czasowniku łączącym. Właśnie dlatego composition '*an asleep child' jest tak samo niemożliwa jak '*an on-the-sofa child' — nie dlatego, że ktoś tak postanowił, ale dlatego, że oba wyrażenia mają w głębi tę samą, niekompatybilną z pozycją przedimkową, budowę.
Rozdwojone pary: kiedy siostrzane słowo idzie w innym kierunkuNajciekawszy dowód na to, że mechanizm 'zamrożonej frazy przyimkowej' naprawdę działa, dają pary słów o wspólnym rdzeniu, z których jedno zachowało przedrostek 'a-' (i utknęło w pozycji predykatywnej), a drugie go zrzuciło i odzyskało pełną swobodę przymiotnika. 'Alive' nie może stać przed rzeczownikiem, ale jego siostrzane słowo 'live' (bez 'a-', wymawiane /laɪv/) jak najbardziej może: 'a live wire', 'a live broadcast'. 'Alone' jest zablokowane, ale pokrewne 'lone' funkcjonuje swobodnie atrybutywnie: 'a lone wolf', 'a lone survivor'. Nawet znaczenie czasem lekko dryfuje przy tym rozdwojeniu — 'a live wire' to przewód pod napięciem, nie dosłownie 'żywy', ale mechanizm składniowy jest identyczny: zrzucenie skamieniałego przedrostka przyimkowego przywraca słowu pełną, dwukierunkową swobodę pozycji przymiotnika.
Druga fala predykatywnych: 'ill', 'well' i skamieliny idiomatyczneNie każdy przymiotnik wyłącznie predykatywny należy do rodziny 'a-'. 'Ill' (chory) i 'well' (zdrowy) trafiły do tej kategorii inną drogą — 'ill' to zapożyczenie ze staronordyjskiego 'illr' ('zły, marny'), które w angielskim zawęziło znaczenie do stanu zdrowia i, w większości odmian współczesnego angielskiego, ograniczyło się do pozycji po czasowniku łączącym: 'she is ill', ale nie '*an ill woman' w znaczeniu chorobowym. Co fascynujące, dawne, szersze znaczenie 'ill' jako 'zły, niepomyślny' przetrwało w garści skamieniałych fraz atrybutywnych, które nigdy nie zostały wyparte: 'ill health', 'ill omen', 'ill will', 'an ill-fated journey' — to relikty starszego stanu języka, zamrożone w konkretnych, ustalonych zestawieniach, podczas gdy żywe, produktywne użycie 'ill' skurczyło się do orzecznika. 'Well' idzie jeszcze dalej: gdy trzeba opisać zdrowego człowieka przed rzeczownikiem, angielski w ogóle rezygnuje z 'well' na rzecz zupełnie innego słowa, 'healthy' — 'a healthy person', nigdy '*a well person' (poza wąskimi, specjalistycznymi kolokacjami typu amerykańskiego 'well-baby visit').
Kiedy używamy
- Opis chwilowego stanu, zawsze po czasowniku łączącym (be, seem, look, feel, remain): The baby is asleep. He seemed afraid. They remained alone all winter.
- Grupa 'a-' obejmuje m.in.: afraid, alive, alone, asleep, awake, aware, ashamed, alike, afloat, ablaze, adrift, averse — wszystkie z historyczną strukturą przyimek + rzeczownik/czasownik
- Gdy potrzebna jest forma atrybutywna o zbliżonym znaczeniu, angielski sięga po synonim lub siostrzane słowo bez przedrostka: a frightened man (nie an afraid man), a sleeping baby (nie an asleep baby), a live broadcast / a living creature (nie an alive creature), a lone wolf (nie an alone wolf)
- 'Ill' i 'well' są predykatywne w znaczeniu zdrowotnym, ale 'ill' przetrwało atrybutywnie w skamieniałych frazach: ill health, ill will, an ill omen
Kluczowe przykłady
afraidasleepalonealiveawareashamedillwell
Przykłady
The children were fast asleep by nine o'clock, worn out from the journey.
Dzieci mocno spały już o dziewiątej, wykończone podróżą.
I'm not afraid of the dark anymore, though I still leave the hall light on.
Już się nie boję ciemności, choć nadal zostawiam zapalone światło w korytarzu.
She lives alone in a small flat overlooking the harbour.
Mieszka sama w małym mieszkaniu z widokiem na port.
Are you fully aware of the risks involved before you sign this?
Czy jesteś w pełni świadomy ryzyka, zanim to podpiszesz?
He looked genuinely ashamed of what he'd done, and I believed him.
Wyglądał na naprawdę zawstydzonego tym, co zrobił, i uwierzyłem mu.
Przymiotniki zmieniające znaczenie w zależności od pozycji
Adjectives that change meaning with position
Zasady
Geneza: francuskie i łacińskie słowa z dwoma znaczeniami w bagażuWiększość przymiotników z tej grupy przywędrowała do angielskiego po podboju normańskim wraz z ogromną falą francuskiego i łacińskiego słownictwa prawniczego, administracyjnego i dworskiego. Łacińskie 'praesens' ('będący tu, obecny w danym miejscu, ale też: teraźniejszy, aktualny') dało angielskiemu 'present' z obydwoma znaczeniami naraz — od samego początku to słowo mogło znaczyć zarówno 'fizycznie tu obecny', jak i 'trwający właśnie teraz'. Podobnie 'certain' (z łacińskiego 'certus', 'ustalony, pewny') przyszło z podwójnym sensem: 'pewny, przekonany o czymś' oraz 'jakiś konkretny, choć nienazwany wprost'. Przez wieki oba znaczenia każdego z tych słów żyły obok siebie w swobodnej wariancji, mogąc pojawić się w niemal dowolnej pozycji zdaniowej. Dopiero z czasem angielski, w swoim dążeniu do jednoznaczności, zaczął przypisywać każde z dwóch znaczeń innej pozycji składniowej — nie dlatego, że ktoś to zarządził, lecz dlatego, że mówiącym wygodniej było rozróżniać znaczenia po pozycji niż zgadywać je z kontekstu.
Model myślowy: tożsamość trwała kontra sytuacja chwilowaLingwiści nazywają to rozróżnienie opozycją między predykatami 'poziomu jednostki' (individual-level) a predykatami 'poziomu etapu' (stage-level) — ale nie trzeba znać tej terminologii, żeby poczuć mechanizm. Pozycja atrybutywna, tuż przed rzeczownikiem, pakuje przymiotnik razem z rzeczownikiem w jedną, trwałą etykietę tożsamości — mówi, CZYM coś jest, jako względnie stały fakt (the present situation — sytuacja, jaka ISTNIEJE teraz jako stan rzeczy). Pozycja predykatywna, po czasowniku łączącym, opisuje za to przemijający stan, w jakim akurat znajduje się dany byt (all students were present — byli akurat, fizycznie, na miejscu, co za godzinę może już nie być prawdą). Ten sam mechanizm napędza parę 'late': 'my late grandfather' to trwała, niezmienna, definiująca cecha osoby (już nieżyjący — stan, który się nie cofnie), podczas gdy 'the train was late' to chwilowa, odwracalna sytuacja konkretnego dnia. Gdy raz zobaczy się ten wzorzec, cała reszta pary staje się przewidywalna: pozycja przed rzeczownikiem = kim/czym to JEST z natury lub definicji; pozycja po czasowniku = w jakim stanie to się AKURAT znajduje.
'Certain', 'responsible' i sieć powiązanych par'Certain' idealnie ilustruje tę samą zasadę w innym przebraniu: 'a certain advantage' (przed rzeczownikiem) nie mówi nic o pewności mówiącego — to formuła klasyfikująca, wskazująca na istnienie jakiejś nienazwanej, konkretnej rzeczy ('pewna, bliżej nieokreślona korzyść'), podczas gdy 'I'm certain about this' (po czasowniku) opisuje chwilowy, subiektywny stan przekonania mówiącego, który jutro może się zmienić pod wpływem nowych dowodów. Ta sama logika działa w parze 'responsible': 'a responsible person' przed rzeczownikiem opisuje trwałą cechę charakteru — kogoś, na kim zawsze można polegać, podczas gdy 'he is responsible for the accident' po czasowniku łączącym orzeka o konkretnej, jednorazowej przyczynowej odpowiedzialności za zdarzenie, niezależnie od tego, czy ta osoba jest ogólnie 'odpowiedzialna' charakterologicznie czy nie — nawet ktoś zwykle nieodpowiedzialny może być 'responsible for' jednego konkretnego wypadku.
Przypadek brzegowy: gdy trzecia pozycja, po rzeczowniku, wnosi jeszcze inne znaczenieNajbardziej wymagające przypadki tej grupy to słowa, które mają nie dwie, lecz trzy możliwe interpretacje w zależności od pozycji, bo ich znaczenie predykatywne pokrywa się częściowo z użyciem poimiennym (postpositive) — zjawiskiem omówionym w kolejnej części tego tematu. 'Concerned' przed rzeczownikiem oznacza emocjonalny stan zaniepokojenia (the concerned parents — zaniepokojeni rodzice), ale zaraz PO rzeczowniku, jako skrócone zdanie względne, oznacza już nie emocję, lecz sam fakt uczestnictwa czy związku ze sprawą (the parents concerned — rodzice, których to dotyczy, niekoniecznie zmartwieni). Identyczne rozdwojenie widać w 'involved': 'an involved explanation' przed rzeczownikiem to skomplikowane, zawiłe wyjaśnienie, ale 'the people involved' po rzeczowniku to po prostu osoby biorące udział, bez żadnego wydźwięku 'skomplikowania'. To pokazuje, że w angielskim liczą się aż trzy sloty, nie dwa: przed rzeczownikiem, po czasowniku łączącym, i po samym rzeczowniku — a te dwa ostatnie, choć oba 'poza' pozycją atrybutywną, wcale nie muszą znaczyć tego samego.
Kiedy używamy
- Rozpoznaj znaczenie po pozycji, nie po samym słowie: 'the present government' (obecny, aktualny rząd) vs 'the students present' (studenci fizycznie obecni w sali)
- 'my late father' = mój zmarły ojciec (trwała tożsamość), ale 'the bus was late' = autobus się spóźnił (chwilowa sytuacja)
- 'a certain advantage' = pewna, jakaś konkretna korzyść (klasyfikacja), ale 'I'm certain' = jestem przekonany (chwilowy stan umysłu)
- 'a responsible employee' = osoba godna zaufania z natury (cecha charakteru), ale 'she's responsible for the budget' = to ona odpowiada za budżet (konkretny zakres obowiązków)
Kluczowe przykłady
presentlatecertainconcernedresponsibleinvolved
Przykłady
My late uncle used to live in this very house, back when the street still had cobblestones.
Mój zmarły wujek mieszkał kiedyś właśnie w tym domu, gdy ulica miała jeszcze bruk.
Sorry I'm late — the bus broke down halfway here and we had to wait for another one.
Przepraszam za spóźnienie — autobus zepsuł się w połowie drogi i musieliśmy czekać na następny.
There's a certain charm to this old, half-forgotten town that guidebooks never quite capture.
W tym starym, na wpół zapomnianym miasteczku jest pewien urok, którego przewodniki nigdy nie potrafią oddać.
I'm not entirely certain what he meant, but it didn't sound like a compliment.
Nie jestem do końca pewien, co miał na myśli, ale nie brzmiało to jak komplement.
All members present voted in favour, though several were absent that evening.
Wszyscy obecni członkowie zagłosowali za, choć kilku tego wieczoru nie było.
Przymiotniki poimienne (po rzeczowniku)
Postpositive adjectives
Zasady
Geneza: francuska składnia zamrożona wewnątrz angielskiego zdaniaPo podboju normańskim w 1066 roku francuski (a ściślej anglo-normański) stał się na blisko trzysta lat językiem prawa, dworu, administracji i heraldyki w Anglii, podczas gdy zwykli mieszkańcy nadal mówili po angielsku w codziennym życiu. Francuski, jak wszystkie języki romańskie, domyślnie stawia przymiotnik PO rzeczowniku (la maison blanche, nie *la blanche maison), w przeciwieństwie do germańskiego angielskiego, który od zawsze woli przymiotnik przed rzeczownikiem. Gdy w tym okresie do angielskiego trafiały całe gotowe zwroty prawnicze i urzędowe, importowano je razem z ich francuską kolejnością słów, nie rozbierając ich na części i nie przekładając na rodzimy szyk — 'attorney general', 'court martial', 'notary public', 'heir apparent', 'secretary general', 'postmaster general', 'letters patent', 'battle royal', 'poet laureate', 'malice aforethought' to skamieniałe odłamki francuskiej składni, wmrożone w angielszczyznę na stałe, dokładnie tak jak pojedyncze zapożyczone słowa bywają wmrożone w obcej pisowni. To językowe skamieliny — fragmenty innej gramatyki przetrwałe wewnątrz żywego organizmu współczesnego angielskiego.
Druga, rodzima przyczyna: zaimki nieokreślone bez miejsca na przymiotnikNie wszystkie przymiotniki poimienne mają francuski rodowód — druga, zupełnie niezależna i w pełni rodzima przyczyna dotyczy zaimków nieokreślonych: something, nothing, everyone, nobody, anybody. Zwykły rzeczownik w angielskiej frazie rzeczownikowej ma wbudowane 'gniazdo' na przymiotnik tuż przed sobą, po ewentualnym przedimku (a [strange] thing). Zaimki nieokreślone takiego gniazda nie mają — są gramatycznie zamknięte, nie przyjmują przed sobą ani przedimka, ani przymiotnika (nie da się powiedzieć *a something albo *strange something). Skoro drzwi z przodu są zamknięte, jedynym miejscem, gdzie przymiotnik może się przyczepić, pozostaje pozycja za zaimkiem: something strange, nothing new, everyone present, anybody else. To rozwiązanie czysto strukturalne, niezależne od jakichkolwiek wpływów francuskich — angielski po prostu przekierował przymiotnik tam, gdzie było wolne miejsce.
Model myślowy: przymiotnik jako skrócone zdanie względneTrzeci, najbardziej produktywny dziś strumień przymiotników poimiennych — te towarzyszące najwyższemu stopniowi, słowu 'only' czy zaimkom nieokreślonym w połączeniu z 'available', 'possible', 'involved', 'concerned' — najlepiej rozumieć nie jako osobną regułę do zapamiętania, lecz jako SKRÓCONE zdanie względne, z którego wypadło 'that is/who is'. 'The best room available' to w istocie skrót od 'the best room THAT IS available'; 'everyone involved' to 'everyone WHO IS involved'; 'the only option possible' to 'the only option THAT IS possible'. To wyjaśnia od razu dwie rzeczy naraz: dlaczego te przymiotniki lądują po rzeczowniku (bo zdania względne zawsze idą po rzeczowniku, którego dotyczą, nigdy przed nim), i dlaczego niosą wydźwięk czegoś chwilowego, okolicznościowego, a nie trwałej cechy — dokładnie tak, jak zwykłe zdanie względne opisuje fakt dotyczący danego momentu, a nie wbudowaną w rzeczownik tożsamość. To bezpośrednio spina się z poprzednim tematem o przymiotnikach zmieniających znaczenie: 'the people involved' (poimienne, z 'involved' jako fakt uczestnictwa) i 'an involved explanation' (atrybutywne, z 'involved' jako 'zawiłe') to dwa zupełnie różne mechanizmy gramatyczne noszące przypadkiem tę samą etykietę słowną.
Przypadki brzegowe: kiedy skrót zawodzi i kiedy poimienność jest opcjonalnaTest 'skróconego zdania względnego' nie zawsze działa idealnie i warto znać jego granice. Po pierwsze, część fraz francuskiego pochodzenia jest dziś na tyle skamieniała, że nie da się ich odtworzyć jako zdania względnego bez utraty sensu formalnego rejestru — nikt nie powie *'the notary who is public' zamiast 'notary public', bo to nie jest żywa konstrukcja gramatyczna, tylko nazwa urzędu, tytuł. Po drugie, niektóre przymiotniki poimienne dopuszczają wariant atrybutywny bez wyraźnej różnicy znaczenia, gdy poprzedza je 'the only' albo 'the very': można powiedzieć zarówno 'the only person suitable' jak i, rzadziej, 'the only suitable person' — z bardzo subtelną różnicą nacisku (poimienne podkreśla wyczerpanie całej dostępnej puli kandydatów, atrybutywne po prostu opisuje cechę osoby). Po trzecie, w stylu bardzo formalnym lub literackim poimienność bywa rozszerzana poza zwykłe wzorce dla efektu retorycznego — 'the world entire', 'the sum total', 'from time immemorial' — świadomie przywołując archaiczny, podniosły ton, jaki poimienna kolejność nosi w uchu rodzimego użytkownika od wieków.
Kiedy używamy
- Utrwalone tytuły i terminy formalne o francuskim rodowodzie: the president elect, notary public, attorney general, court martial, secretary general, poet laureate
- Po zaimkach nieokreślonych na -thing/-body/-one, którym brakuje 'gniazda' na przymiotnik z przodu: something strange, everyone present, nobody else, anything possible
- Jako skrócone zdanie względne po 'the only', 'the first/last' i po przymiotniku w stopniu najwyższym + available/possible/imaginable: the best solution available, the only person suitable, the worst outcome imaginable
- W utartych, często archaizujących frazach formalnych i literackich: time immemorial, the sum total, malice aforethought, the world entire
Kluczowe przykłady
availableinvolvedelectimmemorialconcernedgeneralmartial
Przykłady
This is the best hotel available in the area, though it's booked out for months.
To najlepszy dostępny hotel w okolicy, choć jest wykupiony na miesiące naprzód.
Everyone involved deserves credit for pulling the project together at the last minute.
Każdy, kto brał w tym udział, zasługuje na uznanie za dopięcie projektu w ostatniej chwili.
The president elect will take office in January, after months of transition talks.
Prezydent elekt obejmie urząd w styczniu, po miesiącach rozmów przejściowych.
There must be something wrong with the engine — it's making a strange rattling noise.
Coś musi być nie tak z silnikiem — wydaje dziwny grzechoczący dźwięk.
It has been like this since time immemorial, long before anyone alive can remember.
Tak jest odkąd sięgnąć pamięcią, na długo zanim ktokolwiek żyjący mógłby to pamiętać.