🪄 Zapowiadające dopełnienie it
Wybierz element z listy, żeby zobaczyć zasady, kiedy się go używa, i przykłady.
Uzupełniasz lukę poprawną odpowiedzią — ta sama zasada oceny pisowni co przy słówkach (drobne literówki są tolerowane).
Reguła ciężaru w angielskim — find/consider/think/make + it + przymiotnik + to-bezokolicznik
The weight rule of English — find/consider/think/make + it + adjective + to-infinitive
Zasady
Dlaczego angielski w ogóle potrzebuje takiego "it" — a polski nieZacznijmy od pytania, które zadaje sobie niemal każdy Polak uczący się tej konstrukcji: po co tu w ogóle to "it"? Po polsku mówimy po prostu "Trudno mi się skupić" albo "Uważam za rozsądne poczekać" — nie potrzebujemy żadnego sztucznego zaimka trzymającego miejsce w zdaniu, bo polska składnia toleruje zdania bez wyrażonego podmiotu czy dopełnienia, jeśli tylko końcówka czasownika i kontekst wystarczają, by zrozumieć, o co chodzi. Angielski od późnego średniowiecza stracił niemal całą swoją dawną fleksję — końcówki przypadków, które w staroangielskim, podobnie jak dziś w polskim, sygnalizowały, kto jest podmiotem, a kto dopełnieniem, zniknęły niemal doszczętnie do XIV wieku. Skoro morfologia przestała wykonywać tę pracę, całą odpowiedzialność za wskazanie ról gramatycznych przejął szyk zdania — a szyk, żeby działać niezawodnie, musi być sztywny i kompletny: każda pozycja w zdaniu (podmiot, orzeczenie, dopełnienie) musi być czymś wypełniona, nawet jeśli semantycznie nie ma tam nic konkretnego do powiedzenia. Właśnie z tej sztywności rodzi się potrzeba "pustych" zaimków w rodzaju "it" czy "there" — gramatycznych podpórek, które nie niosą żadnego znaczenia, a jedynie utrzymują szkielet zdania w całości.
Starsze rodzeństwo: "it" jako podmiot, zanim ktokolwiek pomyślał o dopełnieniuZanim "it" zaczęło pojawiać się jako zapowiadające dopełnienie, od wieków pełniło analogiczną rolę jako zapowiadający podmiot — i to jest rodowód znacznie starszy. Już w staroangielskim spotykamy czasowniki bezosobowe w rodzaju "hit rīnþ" ("pada deszcz", dosłownie "to pada") czy "hit is mīn willa" ("taka jest moja wola"), gdzie "hit" — przodek dzisiejszego "it" — nie odnosiło się do żadnej konkretnej rzeczy, tylko wypełniało obowiązkową pozycję podmiotu w zdaniu, którego prawdziwa treść leżała gdzie indziej albo nigdzie. Z czasem ten sam mechanizm rozszerzył się na zdania typu "It is a pity that…" czy "It is hard to concentrate…", gdzie "it" zapowiada ciężki, rozbudowany podmiot — zdanie podrzędne albo bezokolicznik — przesunięty na koniec, żeby nie zaczynać wypowiedzi od nieporęcznie długiej frazy. To właśnie ten wzorzec, wielowiekowy i głęboko zakorzeniony, stał się matrycą, po którą sięgnięto, gdy angielszczyzna potrzebowała rozwiązać identyczny problem — tym razem nie w pozycji podmiotu, lecz dopełnienia.
Skok analogii: od podmiotu do dopełnienia za sprawą czasowników sądzenia i ocenySama zasada "ciężka treść na koniec, pusty zaimek na początku pozycji" istniała więc w angielszczyźnie na długo przed tym, zanim ktokolwiek powiedział "I find it hard to concentrate". Problem w tym, że dopełnienie, w przeciwieństwie do podmiotu, nie stoi na początku zdania — stoi zaraz po czasowniku, a bezokolicznik czy zdanie podrzędne, które miałoby być "prawdziwym" dopełnieniem, i tak musi wylądować na końcu, bo taka jest natura rozbudowanych fraz w języku o sztywnym szyku SVO. Powstała więc luka: czasownik potrzebował czegoś bezpośrednio po sobie, żeby zdanie w ogóle się "trzymało kupy" składniowo, a właściwa treść czekała cierpliwie na końcu. Rozwiązanie przyszło przez analogię do już istniejącego wzorca podmiotowego — i nie jest przypadkiem, że najwcześniej i najtrwalej przyjęło się właśnie przy czasownikach osądu i opinii: "consider", "deem", "esteem", zapożyczonych ze starofrancuskiego słownictwa prawniczego i uczonego, obok rodzimego "find" i "think". To słownictwo prawnicze, wchodzące do angielszczyzny falami po podboju normandzkim, przynosiło ze sobą właśnie tego rodzaju konstrukcje osądzające — "uznaję to a to za słuszne", "sąd uznaje to za udowodnione" — w których naturalnie pojawiała się potrzeba trzymania miejsca dla oceny, zanim podano jej przedmiot.
Dlaczego bez "it" zdanie się po prostu wali — pusta pozycja, którą trzeba obsadzićWarto zapytać, dlaczego angielski tak bezwzględnie odrzuca zdanie w rodzaju "I find hard to concentrate" — przecież znaczenie wydaje się jasne nawet bez "it". Odpowiedź leży w samej naturze czasowników takich jak "find", "consider" czy "think" w tym konkretnym użyciu: nie są to zwykłe czasowniki jednoargumentowe, tylko czasowniki rezultatywne, które strukturalnie domagają się dwóch elementów naraz — obiektu oceny (rzeczy, o której coś orzekamy) i samego orzeczenia (jaka ta rzecz jest). Kiedy obiektem oceny jest cały bezokolicznik czy zdanie, a angielska gramatyka nakazuje przesunąć go na koniec ze względu na ciężar, pozycja bezpośrednio po czasowniku zostaje pusta — a angielski, w przeciwieństwie do polskiego, nie znosi pustych pozycji składniowych tam, gdzie reguła je przewiduje. "It" wchodzi więc dokładnie w tę lukę, jak kołek wbity w gniazdo, żeby zdanie zachowało swój kompletny szkielet podmiot-orzeczenie-dopełnienie-dopełnienie orzecznikowe, nawet jeśli ten "kołek" sam w sobie nic nie znaczy. Dla kontrastu, czasowniki w rodzaju "want", "like" czy "hate" nie potrzebują tego zabiegu, bo strukturalnie są prostsze — łączą się bezpośrednio z jednym bezokolicznikiem jako całym dopełnieniem ("I hate to wait"), bez dodatkowej pozycji na ocenę, którą trzeba by osobno wypełnić.
Model myślowy: rezerwacja miejsca, zanim przyjedzie właściwy gośćNajłatwiej zapamiętać tę konstrukcję, wyobrażając sobie "it" jako kartkę "zarezerwowane", którą kelner kładzie na stoliku, zanim przyjdzie właściwy gość. Zdanie "I find it hard to concentrate here" najpierw rezerwuje miejsce dopełnienia zwykłym, krótkim "it", a dopiero potem, na końcu zdania, przychodzi prawdziwy "gość" — bezokolicznik "to concentrate here", który tę rezerwację wypełnia treścią. Ten obrazek tłumaczy też, dlaczego przymiotnik zawsze stoi między "it" a bezokolicznikiem, nigdy przed nim: to właśnie przymiotnik jest orzeczeniem o tym, co się dopiero pojawi, więc logicznie musi poprzedzać samą treść, tak jak opis rezerwacji ("stolik dla czterech osób, na godzinę ósmą") poprzedza przyjście gości, których dotyczy.
Kiedy używamy
- Po czasownikach osądu i opinii: find/consider/think/believe/deem + it + przymiotnik + to-bezokolicznik, gdy oceniamy jakąś czynność lub sytuację, zanim ją nazwiemy (I find it hard to concentrate with all this noise. We consider it essential to consult the whole team.)
- Po make/render + it + przymiotnik (często w stopniu wyższym) + to-bezokolicznik, gdy coś sprawia, że dana czynność staje się łatwiejsza, trudniejsza lub w inny sposób zmienia swój charakter (The new software makes it easier to track your expenses.)
- Przymiotnik można zastąpić rzeczownikiem, zachowując dokładnie tę samą strukturę zapowiadającą: consider it an honour to…, see it as a duty to…, regard it as a privilege to… — rzeczownik pełni wtedy tę samą funkcję orzecznikową co przymiotnik.
- "Deem" — najbardziej formalny, niemal wyłącznie pisemny człon tej rodziny czasowników, dziś ograniczony głównie do języka prawniczego, urzędowego i akademickiego (The court deemed it necessary to postpone the hearing.), podczas gdy "find" i "think" pozostają naturalne w mowie codziennej.
- Fronted infinitive ("To concentrate here is hard") jest wciąż gramatycznie poprawny, ale brzmi sztywno, archaicznie i literacko — dziś praktycznie zarezerwowany dla stylu podniosłego, retorycznego otwarcia zdania lub świadomego efektu stylistycznego, nie dla neutralnej, codziennej mowy.
Kluczowe przykłady
find it hard tomake it easier toconsider it essentialdeem it necessary
Przykłady
I find it almost impossible to think straight after a night shift.
Po nocnej zmianie prawie nie jestem w stanie jasno myśleć.
The committee deemed it necessary to review the entire budget before the vote.
Komisja uznała za konieczne przejrzenie całego budżetu przed głosowaniem.
Cheap flights make it tempting to travel far more often than we used to.
Tanie loty sprawiają, że kuszące staje się podróżowanie dużo częściej niż kiedyś.
She considers it a small miracle that the old radio still works at all.
Uważa za mały cud, że to stare radio w ogóle jeszcze działa.
We took it as a compliment that they wanted to copy our exact recipe.
Uznaliśmy za komplement, że chcieli skopiować dokładnie nasz przepis.
Budowanie stanu rzeczy — make it clear/known + zdanie z that oraz make it a rule/habit + to-bezokolicznik
Building a state of affairs — make it clear/known + that-clause and make it a rule/habit + to-infinitive
Zasady
Make jako czasownik budowniczy: dziedzictwo staroangielskiego "macian"Zanim zajmiemy się samą konstrukcją z "it", warto cofnąć się do rdzenia czasownika "make" — staroangielskiego "macian", oznaczającego dosłownie "kształtować, budować, tworzyć coś z materiału". To pierwotne, bardzo fizyczne znaczenie — "budować dom", "lepić garnek z gliny" — z czasem rozszerzyło się metaforycznie na budowanie nie tylko przedmiotów, ale i stanów rzeczy: skoro można "zbudować" krzesło, można też "zbudować" sytuację, w której coś jest jasne, znane albo zwyczajowe. To dokładnie ta sama logika, którą znajdziemy w niemieckim "machen" czy niderlandzkim "maken" — wspólne germańskie dziedzictwo czasownika, który od zawsze łączył się z rezultatem swojego działania, nie tylko z samą czynnością. "Make it clear" jest więc, w najgłębszym sensie etymologicznym, tym samym gestem co "make a chair": w obu przypadkach podmiot poprzez swoje działanie "konstruuje" coś, co wcześniej nie istniało — różnica polega tylko na tym, czy tym "czymś" jest przedmiot fizyczny, czy stan poznawczy słuchacza.
Mała klauzula: make + dopełnienie + orzecznik, zanim wejdzie "it"Rdzeniem całej konstrukcji jest znacznie prostszy wzorzec, który gramatycy nazywają małą klauzulą (small clause): "make" + dopełnienie + orzecznik przymiotnikowy, jak w "make him happy" czy "make the room warmer" — dopełnienie i orzecznik tworzą tu razem miniaturowe zdanie bez własnego czasownika, opisujące rezultat działania podmiotu. "Make it clear" zaczyna dokładnie tak samo: "it" jest dopełnieniem, "clear" orzecznikiem, a razem tworzą małą klauzulę "it [is] clear". Różnica pojawia się dopiero wtedy, gdy "it" nie odnosi się do żadnej konkretnej rzeczy wspomnianej wcześniej w rozmowie, tylko zapowiada zdanie podrzędne z "that", które nadchodzi na końcu — dokładnie ten sam mechanizm ekstrapozycji, który poznaliśmy przy "find it hard to", tyle że tym razem osadzony w rezultatywnej, budowniczej logice czasownika "make", a nie w logice osądu czasowników takich jak "consider" czy "think".
Kiedy orzecznikiem jest rzeczownik: make it a rule/habit/condition toTa sama mała klauzula działa równie dobrze, gdy orzecznikiem zamiast przymiotnika jest rzeczownik — "make it a rule", "make it a habit", "make it a condition" — a wtedy dopełnieniem bliższym staje się zwykle bezokolicznik z "to", nie zdanie z "that". Warto usłyszeć w tych zwrotach echo pierwotnego, budowniczego znaczenia "make": mówiąc "I make it a rule never to check emails after 8pm", mówiący dosłownie "konstruuje" ze swojego powtarzalnego zachowania coś na kształt trwałego przedmiotu — zasadę, nawyk, warunek — który odtąd istnieje jako stały element jego życia, tak jak stolarz "robi" krzesło z desek. To metaforyczne urzeczowienie powtarzalnego zachowania jest jednym z najstarszych i najbardziej produktywnych mechanizmów semantycznych angielszczyzny — ten sam impuls, by "budować" abstrakcyjne stany rzeczy tak, jakby były przedmiotami, znajdziemy też w wyrażeniach w rodzaju "make a point of doing something" czy "make an effort to".
Fałszywy trop: "make it" jako sukces, zupełnie inne "it"Warto na koniec ostrzec przed pułapką, w którą regularnie wpadają uczący się na średnio zaawansowanym poziomie: "make it" w znaczeniu "udać się, zdążyć, odnieść sukces" ("She made it to the airport just in time.", "He finally made it as a musician.") to zupełnie inna, choć powierzchownie podobna konstrukcja. Tutaj "it" nie zapowiada żadnego zdania podrzędnego ani bezokolicznika — to nieokreślone, idiomatyczne dopełnienie bez własnego, samodzielnego referenta, bliskie rodzinie wyrażeń takiego typu jak "foot it" (iść pieszo) czy "rough it" (obchodzić się bez wygód), gdzie "it" od wieków pełni funkcję niemal czysto gramatycznego wypełniacza pozycji dopełnienia przy czasownikach użytych nietypowo, bez żadnego zapowiadanego ciągu dalszego. Kluczem do odróżnienia obu wzorców jest właśnie obecność dalszego ciągu: jeśli po "it" nie pojawia się ani przymiotnik/rzeczownik plus "that"/"to", tylko okolicznik miejsca czy czasu, mamy do czynienia z zupełnie inną, wyizolowaną idiomatyczną rodziną, a nie z zapowiadającym dopełnieniem opisywanym w tym temacie.
Kiedy używamy
- make it clear/plain/obvious + that… — jednoznacznie, wprost coś zakomunikować, zwykle z odcieniem stanowczości (The manager made it clear that latecomers would be penalised.)
- make it known that… — formalnie ogłosić stanowisko lub decyzję, typowe dla języka instytucji i mediów (The committee made it known that no further changes would be accepted.)
- make it a rule/habit/practice/point + to-bezokolicznik — ustalona, świadomie utrzymywana zasada lub zwyczaj postępowania, często podkreślająca dyscyplinę mówiącego (I make it a rule never to lend money to friends.)
- make it a condition (that) — postawić coś jako formalny warunek porozumienia lub umowy, rejestr zbliżony do języka negocjacji i kontraktów (They made it a condition that the payment be made in advance.)
- spójnik "that" po make it clear/known bywa pomijany w mowie potocznej, ale samo "it" nigdy nie znika ze zdania, bo to ono, nie "that", pełni funkcję strukturalnego dopełnienia.
Kluczowe przykłady
make it clear thatmake it known thatmake it a rule tomake it a condition that
Przykłady
The landlord made it clear that pets were strictly out of the question.
Właściciel mieszkania jasno dał do zrozumienia, że zwierzęta są absolutnie wykluczone.
The airline made it known that all flights to the region were suspended until further notice.
Linia lotnicza ogłosiła, że wszystkie loty w ten rejon są zawieszone do odwołania.
My grandmother made it a habit to write down one thing she was grateful for every evening.
Moja babcia miała zwyczaj co wieczór zapisywać jedną rzecz, za którą była wdzięczna.
The investors made it a condition that the founder would stay on for at least two more years.
Inwestorzy postawili warunek, że założyciel zostanie w firmie jeszcze co najmniej dwa lata.
Kiedy "it" przestaje cokolwiek znaczyć samo w sobie — owe it to, see to it, leave it to, put it to you
When "it" stops meaning anything on its own — owe it to, see to it, leave it to, put it to you
Zasady
Skamienienie: od żywej konstrukcji do gotowego zwrotuWszystkie konstrukcje omówione dotąd w tym temacie zachowują pewną produktywną swobodę — "find", "consider" czy "make" łączą się z całą gamą przymiotników, rzeczowników i zdań, a mówiący za każdym razem świadomie buduje zdanie od nowa. Zwroty takie jak "owe it to somebody", "see to it that", "leave it to somebody" czy "put it to you that" przeszły natomiast dalszy etap ewolucji językowej, który lingwiści nazywają leksykalizacją albo gramatykalizacją: z niegdyś swobodnej konstrukcji stały się gotowymi, niemal nierozkładalnymi blokami, które przywołuje się z pamięci w całości, tak jak przywołuje się pojedyncze słowo. "It" w tych zwrotach wciąż formalnie pełni tę samą funkcję zapowiadającego dopełnienia, ale psychologicznie przestało być postrzegane jako osobny, znaczący element zdania — stało się częścią stałej frazy, tak samo nieusuwalną jak przedrostek w słowie pochodnym, mimo że składniowo wciąż jest osobnym zaimkiem.
Owe it to — dług przeniesiony z portfela do sumienia"Owe" wywodzi się ze staroangielskiego "āgan", czasownika oznaczającego jednocześnie "posiadać" i "być zobowiązanym do" — to właśnie ten sam rdzeń, z którego wyrósł dzisiejszy "ought", historycznie forma czasu przeszłego od "owe". W średniowiecznej angielszczyźnie "posiadanie" czegoś i "bycie winnym" komuś czegoś były więc pojęciowo znacznie bliżej siebie, niż są dziś — mieć coś oznaczało zarazem być za to w jakiś sposób odpowiedzialnym. "You owe it to yourself to take a break" przenosi ten obraz długu finansowego w sferę moralną: "it", zapowiadające bezokolicznik "to take a break", reprezentuje tu abstrakcyjny "dług" wobec samego siebie lub innej osoby, dług, którego walutą nie są pieniądze, lecz powinność. To dlatego "owe it to" ma tak wyraźnie etyczny, niemal kaznodziejski ton — przywołuje całą siatkę skojarzeń z wierzytelnością i spłatą, tylko przeniesioną z rachunków bankowych na relacje międzyludzkie i zobowiązania wobec samego siebie.
See to it — czuwanie jako rozszerzenie widzenia"See to" jako czasownik złożony rozwinęło się z dosłownego "patrzeć na coś" w kierunku znaczenia "doglądać, dopilnowywać, brać na siebie odpowiedzialność za coś" — ta sama metafora, w której fizyczne spoglądanie na coś przeradza się w opiekę i nadzór, obecna jest też w polskim "dogląda(ć)" czy "mieć na oku". "See to it that the door is locked" dosłownie znaczy więc "dopilnuj tego, żeby drzwi były zamknięte", z "it" jako dopełnieniem przyimka "to", zapowiadającym zdanie z "that". Ciekawe, że angielski zachował obok tej formy równoległy, krótszy wariant bez "to it" — samo "see that the door is locked", w którym "see" łączy się ze zdaniem podrzędnym bezpośrednio, bez pośrednictwa "it". Obie formy współistnieją, ale nie są stylistycznie identyczne: dodanie "to it" wzmacnia poczucie osobistej, aktywnej odpowiedzialności mówiącego za dopilnowanie sprawy, podczas gdy samo "see that" brzmi nieco bardziej neutralnie, bliżej zwykłego upewnienia się.
Leave it to — powierzenie jako pozostawienie w czyichś rękach"Leave" w tym zwrocie zachowuje swoje najbardziej dosłowne znaczenie — "zostawić, pozostawić coś gdzieś" — tylko że tym "czymś" jest tu abstrakcyjna decyzja lub zadanie, reprezentowane przez "it", a tym "gdzieś" są czyjeś ręce lub osąd. "I'll leave it to you to decide" obrazowo przedstawia decyzję jako przedmiot fizycznie przekazywany drugiej osobie, dokładnie tak jak zostawia się klucze u sąsiada. Warto odróżnić tę konstrukcję od pozornie podobnej "leave somebody something" ("I left him the keys") — w tamtej "leave" jest zwykłym czasownikiem ditransitywnym z dwoma zwykłymi dopełnieniami, podczas gdy w "leave it to somebody to do something" "it" jest właśnie zapowiadającym dopełnieniem bliższym, którego prawdziwą treść dopiero ujawnia końcowy bezokolicznik — różnica niewidoczna na pierwszy rzut oka, ale strukturalnie fundamentalna.
Put it to you — echo sali sądowej"Put it to you that…" należy do najbardziej wyrazistego stylistycznie zakątka tej rodziny zwrotów — rejestru formalnej, niemal teatralnej retoryki, kojarzonego przede wszystkim z salą sądową i przesłuchaniem świadka przez adwokata. "Put" tutaj oznacza "przedłożyć, zaproponować pod rozwagę", "it" zapowiada twierdzenie wyrażone w zdaniu z "that", a całość funkcjonuje jako formalny, często konfrontacyjny sposób przedstawienia własnej tezy rozmówcy do skomentowania lub odparcia — "I put it to you that the witness is not telling the truth" to niemal wzorcowa fraza z brytyjskiego dramatu sądowego, gdzie prawnik nie tyle pyta, co stawia twierdzenie w formie uprzejmie brzmiącego wyzwania. Poza salą sądową zwrot ten bywa dziś używany żartobliwie lub ironicznie, właśnie po to, by przywołać tę teatralną, adwokacką aurę w zwykłej rozmowie.
Kiedy używamy
- owe it to somebody/oneself + to-bezokolicznik — mieć wobec kogoś, w tym wobec samego siebie, moralny obowiązek zrobienia czegoś, często w kontekście zasłużonego odpoczynku, sprawiedliwości lub wdzięczności (We owe it to future generations to protect the environment.)
- see to it that + zdanie — formalnie zadbać, dopilnować, wziąć osobistą odpowiedzialność za to, by coś się stało, silniejsze i bardziej zobowiązujące niż samo "make sure" (Please see to it that the report is finished by Friday.)
- leave it to somebody + to-bezokolicznik — świadomie powierzyć komuś decyzję, zadanie lub osąd, często z odcieniem ulgi lub zaufania (I'll leave it to you to decide which option is best.)
- put it to somebody that — formalnie, czasem konfrontacyjnie zasugerować komuś swoje zdanie jako twierdzenie do ustosunkowania się, typowe dla debat, negocjacji i sali sądowej (I put it to you that you were lying.)
Kluczowe przykłady
owe it to yourselfsee to it thatleave it to you toput it to you that
Przykłady
After everything she's done for this company, we owe it to her to at least hear her out.
Po tym wszystkim, co dla tej firmy zrobiła, jesteśmy jej winni przynajmniej wysłuchanie.
See to it that the volunteers know exactly where to meet before the marathon starts.
Dopilnuj, żeby wolontariusze dokładnie wiedzieli, gdzie się spotkać przed startem maratonu.
I'm hopeless with numbers, so I leave it to my accountant to sort out the tax return.
Jestem beznadziejny w liczbach, więc zostawiam rozliczenie podatkowe księgowemu.
I put it to you, councillor, that this decision was made long before the public consultation even began.
Twierdzę, radny, że ta decyzja zapadła na długo przed rozpoczęciem konsultacji publicznych.
Nadanie, którego nikt nie podpisał — take it for granted i grzeczne domniemanie take it that
A grant nobody signed — take it for granted and the polite hedge of take it that
Zasady
Grant — feudalny dokument ukryty w codziennym idiomieMało kto, mówiąc "I take it for granted", zdaje sobie sprawę, że nosi w tym zdaniu ślad średniowiecznego prawa feudalnego. "Grant" trafiło do angielszczyzny ze starofrancuskiego "creanter/graunter" — "obiecywać, ręczyć, formalnie przyznawać" — którego ostatecznym źródłem jest łacińskie "credere", "wierzyć, ufać" (ten sam rdzeń, z którego wyrosły "credit", "creed" czy "credence"). W średniowiecznej Anglii "grant" oznaczał formalny, prawnie wiążący akt nadania — ziemi, przywileju, tytułu — dokonywany przez władcę lub pana feudalnego i przyjmowany przez poddanego bez potrzeby dalszego dowodzenia czy kwestionowania: skoro dokument nadania został wystawiony, jego treść przyjmowano po prostu za pewnik. "Take something for granted" dosłownie znaczyło więc "przyjąć coś tak, jak przyjmuje się formalne nadanie" — bez pytania o dowody, bo autorytet, który je przyznał, uważano za niekwestionowany. Z biegiem stuleci ten precyzyjny, prawniczy obraz wyblakł do dzisiejszego, znacznie bardziej ogólnego znaczenia: uznawać coś za oczywiste, nie doceniać czegoś, bo zawsze było dostępne — ale metafora leżąca u podstaw wciąż jest w pełni odczytywalna, jeśli tylko wiemy, gdzie szukać.
Dwie różne konstrukcje pod jednym idiomem: bezpośrednia i zapowiadającaWarto rozdzielić dwa blisko spokrewnione, ale strukturalnie odmienne użycia tego samego idiomu. "People often take clean water for granted" to zwykłe zdanie przechodnie, w którym "clean water" jest bezpośrednim, konkretnym dopełnieniem czasownika złożonego "take for granted" — nie mamy tu żadnej ekstrapozycji, żadnego "it" zapowiadającego cokolwiek. Dopiero gdy tym, co "bierzemy za nadane", jest całe zdanie, a nie pojedynczy rzeczownik — "We took it for granted that the trains would run on time" — pojawia się nasze dobrze już znane "it", zapowiadające zdanie z "that" przesunięte na koniec z dokładnie tego samego, wielokrotnie już tu omówionego powodu wagi składniowej. Te dwa warianty, pozornie tylko odmiany tego samego zwrotu, są więc w istocie dwiema różnymi gramatycznie konstrukcjami zbudowanymi wokół wspólnego rdzenia idiomatycznego — a rozróżnienie to samo w sobie jest doskonałą ilustracją tego, jak jeden idiom potrafi "rozgałęzić się" na dwa niezależne wzorce składniowe.
Take it that — grzeczne domniemanie zamiast stanowczego osądu"Take it that" bez "for granted" to bliski kuzyn, ale o wyraźnie innym temperamencie: podczas gdy "take it for granted that" niesie często cień krytyki — sugeruje, że ktoś przyjął coś bez zastanowienia, może zbyt pochopnie — "take it that" jest znacznie bardziej neutralnym, wręcz dyplomatycznym sposobem zasygnalizowania własnego wnioskowania, zostawiającym rozmówcy przestrzeń do sprostowania. "I take it that you've already read the report?" to grzecznościowy manewr retoryczny: mówiący nie mówi wprost "czytałeś raport", tylko "rozumiem, że tak jest, ale daję ci szansę mnie poprawić, jeśli się mylę" — funkcja pragmatyczna znana lingwistom jako hedging, łagodzenie kategoryczności wypowiedzi. Ta forma, szczególnie w konstrukcji pytającej "I take it (that)…?", jest typowa dla korespondencji biznesowej, dyplomacji i rozmów, w których zachowanie twarzy rozmówcy — niezakładanie zbyt wiele na głos — jest równie ważne, co samo przekazanie treści.
Przypadek brzegowy: "taking it that" jako formalny otwieracz zdaniaNa samej granicy tego tematu leży użycie, w którym "taking it that" traci swoją zwykłą, osobową formę czasownikową i staje się imiesłowowym otwarciem zdania, bliskim konstrukcjom absolutnym: "Taking it that the readers are already familiar with the basic terminology, this chapter moves directly to more advanced cases." Tutaj "taking" nie odnosi się już do konkretnego podmiotu wykonującego czynność "brania", tylko funkcjonuje niemal jak spójnik warunkowo-założeniowy, wprowadzający milczące założenie, na którym opiera się dalsza część wypowiedzi — coś w rodzaju formalnego odpowiednika potocznego "Zakładając, że…". To użycie, ograniczone niemal wyłącznie do rejestru akademickiego i pisanej prozy eksperckiej, pokazuje, jak daleko może odejść pierwotnie w pełni czasownikowa konstrukcja od swojego punktu wyjścia, zbliżając się do granicy między zdaniem podrzędnym a luźnym, bezosobowym łącznikiem dyskursu.
Kiedy używamy
- take something for granted — nie doceniać czegoś, traktować jako pewnik bez zastanowienia, zwykle z odcieniem lekkiej krytyki wobec takiej postawy (People often take clean water for granted.)
- take it for granted that + zdanie — zakładać coś bez sprawdzania, czasem z sugestią, że założenie było zbyt pochopne lub nieuzasadnione (He took it for granted that she would say yes.)
- take it that + zdanie — grzeczne, dyplomatyczne domniemanie w rozmowie lub korespondencji, często w formie pytającej pozostawiającej rozmówcy możliwość sprostowania (I take it that the meeting is still on for Monday?)
- I take it (that)… jako pytanie retoryczne potwierdzające przypuszczenie mówiącego, częste w formalnych e-mailach i negocjacjach, gdzie bezpośrednie stwierdzenie brzmiałoby zbyt kategorycznie.
Kluczowe przykłady
take it for granted thattake it thattake something for grantedI take it (that)
Przykłady
We took it for granted that the ferry would run every hour, and of course it didn't.
Uznaliśmy za oczywiste, że prom kursuje co godzinę, a oczywiście nie kursował.
It's easy to take a stable internet connection for granted until it suddenly disappears.
Łatwo nie doceniać stabilnego łącza internetowego, dopóki nagle nie zniknie.
I take it that you won't be needing the spare room this weekend, then?
Rozumiem więc, że w ten weekend nie będziesz potrzebować wolnego pokoju?
Taking it that most of you have read chapter one, I'll skip straight to the harder examples.
Zakładając, że większość z was przeczytała rozdział pierwszy, przejdę od razu do trudniejszych przykładów.