🏛️ Liczba mnoga wyrazów obcych (łacina/greka)
Wybierz element z listy, żeby zobaczyć zasady, kiedy się go używa, i przykłady.
Uzupełniasz lukę poprawną odpowiedzią — ta sama zasada oceny pisowni co przy słówkach (drobne literówki są tolerowane).
Grecka liczba mnoga -on → -a (criterion, phenomenon)
Greek -on → -a plurals (criterion, phenomenon)
Zasady
WzorzecRzeczowniki zapożyczone z greki, kończące się w liczbie pojedynczej na -on, tworzą liczbę mnogą przez zamianę końcówki na -a: criterion → criteria, phenomenon → phenomena, automaton → automata, polyhedron → polyhedra
Zgodność z czasownikiemcriterion/phenomenon (l. poj.) łączy się z czasownikiem w liczbie pojedynczej: This criterion is outdated. Criteria/phenomena (l. mn.) łączy się z czasownikiem w liczbie mnogiej: These criteria are outdated.
Częsty błądNajczęstszy błąd nawet u zaawansowanych użytkowników to traktowanie 'criteria' i 'phenomena' jako liczby pojedynczej: błędnie 'this criteria', 'a strange phenomena' — poprawnie 'this criterion', 'a strange phenomenon'
Brak regularnej alternatywyW przeciwieństwie do niektórych innych zapożyczeń klasycznych, criteria/phenomena/automata NIE mają w standardowym angielskim akceptowalnej regularnej formy na -s (nie 'criterions', 'phenomenons') — klasyczna liczba mnoga jest tu obowiązkowa
Kiedy używamy
- criterion/criteria — kryterium/kryteria (oceny, selekcji)
- phenomenon/phenomena — zjawisko/zjawiska (naukowe, społeczne)
- automaton/automata — automat/automaty (rzadziej używane, technika/robotyka)
- polyhedron/polyhedra — wielościan/wielościany (matematyka, rejestr techniczny)
Kluczowe przykłady
this criterionthese criteriaa rare phenomenonseveral phenomena
Przykłady
Price is not the only criterion we should consider.
Cena nie jest jedynym kryterium, jakie powinniśmy wziąć pod uwagę.
The selection criteria were published on the website.
Kryteria selekcji zostały opublikowane na stronie internetowej.
Climate change is a global phenomenon.
Zmiana klimatu to zjawisko globalne.
Scientists have observed several unusual phenomena in this region.
Naukowcy zaobserwowali w tym regionie kilka niezwykłych zjawisk.
Łacińska liczba mnoga -us → -i (cactus, nucleus, stimulus)
Latin -us → -i plurals (cactus, nucleus, stimulus)
Zasady
WzorzecRzeczowniki łacińskie zakończone na -us tworzą klasyczną liczbę mnogą przez zamianę na -i: cactus → cacti, nucleus → nuclei, stimulus → stimuli, radius → radii, alumnus → alumni, syllabus → syllabi, fungus → fungi
Formy zanglicyzowaneWiele z tych rzeczowników ma dziś też w pełni akceptowalną regularną formę na -es/-uses: cactuses, syllabuses, funguses — forma klasyczna (-i) dominuje w rejestrze naukowym/formalnym, forma regularna w języku codziennym
Wyjątek: -us → -eraNiektóre rzeczowniki łacińskie III deklinacji nie idą według wzorca -us/-i, tylko -us/-era: corpus → corpora, genus → genera — to inna deklinacja łacińska, formę trzeba znać osobno dla każdego słowa
alumnus/alumnae — rodzajalumnus (l. mn. alumni) odnosi się do absolwenta płci męskiej lub grupy mieszanej; alumna (l. mn. alumnae) to forma żeńska — rozróżnienie rodzaju zachowane z łaciny, rzadkie w angielskim
Kiedy używamy
- cactus/cacti (cactuses) — kaktus/kaktusy
- nucleus/nuclei — jądro/jądra (komórki, atomu)
- stimulus/stimuli — bodziec/bodźce
- radius/radii — promień/promienie (geometria)
- syllabus/syllabi (syllabuses) — sylabus/sylabusy
- corpus/corpora — korpus (tekstowy)/korpusy — nieregularny wzorzec -us/-era
Kluczowe przykłady
two cactibrain nucleiexternal stimuliseveral radiitext corpora
Przykłady
The garden was full of cacti of different shapes and sizes.
Ogród był pełen kaktusów o różnych kształtach i rozmiarach.
Each cell in the tissue sample had two nuclei.
Każda komórka w próbce tkanki miała dwa jądra.
Researchers measured the participants' response to visual stimuli.
Badacze mierzyli reakcję uczestników na bodźce wzrokowe.
The study drew on several large text corpora.
Badanie opierało się na kilku dużych korpusach tekstowych.
Liczba mnoga -is → -es (analysis, crisis, thesis)
Latin/Greek -is → -es plurals (analysis, crisis, thesis)
Zasady
WzorzecRzeczowniki zakończone w liczbie pojedynczej na -is [ɪs] tworzą liczbę mnogą przez zamianę na -es [iːz]: analysis → analyses, crisis → crises, thesis → theses, hypothesis → hypotheses, basis → bases, axis → axes, oasis → oases, parenthesis → parentheses
Wymowa jako sygnał liczbyPisownia różni się tylko ostatnią literą (is/es), ale wymowa zmienia się wyraźnie: analysis /əˈnæləsɪs/ (l. poj.) vs analyses /əˈnæləsiːz/ (l. mn.) — w mowie to właśnie wymowa końcówki odróżnia liczbę
Brak regularnej alternatywyTe rzeczowniki NIE mają dopuszczalnej formy regularnej na -s (nie 'analysises', 'crisises') — klasyczna liczba mnoga -es jest tu obowiązkowa w każdym rejestrze
Pułapka: basis/bases a base/bases'Bases' to zarówno liczba mnoga od 'basis' (podstawa), jak i od 'base' (baza, podstawa fizyczna) — te dwa słowa mają identyczną formę mnogą, znaczenie rozstrzyga kontekst zdania
Kiedy używamy
- analysis/analyses — analiza/analizy
- crisis/crises — kryzys/kryzysy
- thesis/theses — teza, praca dyplomowa/tezy, prace dyplomowe
- hypothesis/hypotheses — hipoteza/hipotezy
- basis/bases — podstawa/podstawy (np. on a regular basis)
- axis/axes — oś/osie
- oasis/oases — oaza/oazy
Kluczowe przykłady
a detailed analysisseveral analyseseconomic crisescompeting hypotheseson a weekly basis
Przykłady
The report presents a detailed analysis of last year's sales figures.
Raport przedstawia szczegółową analizę wyników sprzedaży z zeszłego roku.
Historians have proposed several competing hypotheses about the collapse.
Historycy zaproponowali kilka konkurujących ze sobą hipotez dotyczących upadku.
The country has faced two major economic crises in the last decade.
Kraj doświadczył dwóch poważnych kryzysów gospodarczych w ostatniej dekadzie.
She is finishing her master's thesis this semester.
Kończy w tym semestrze swoją pracę magisterską.
Łacińska liczba mnoga -um → -a i współczesna reanaliza (datum, medium, bacterium)
Latin -um → -a plurals and modern mass-noun reanalysis (datum, medium, bacterium)
Zasady
WzorzecRzeczowniki łacińskie zakończone na -um tworzą klasyczną liczbę mnogą przez zamianę na -a: datum → data, medium → media, bacterium → bacteria, memorandum → memoranda, curriculum → curricula, symposium → symposia — część z nich ma też uznaną formę regularną (memorandums, curriculums, symposiums)
Reanaliza 'data' jako rzeczownika niepoliczalnegoWe współczesnym angielskim 'data' jest coraz częściej używane jako rzeczownik niepoliczalny w liczbie pojedynczej: 'The data is conclusive.' — zwłaszcza w mowie potocznej i języku technologii. Rejestr formalny/naukowy nadal traktuje 'data' jako liczbę mnogą od 'datum': 'The data are conclusive.' Forma pojedyncza 'a datum' jest rzadka — zamiast niej mówi się 'a data point' lub 'a piece of data'
Reanaliza 'media' jako rzeczownika zbiorowego'Media' (środki masowego przekazu) funkcjonuje dziś zwykle jako rzeczownik zbiorowy w liczbie pojedynczej: 'The media is covering the story.' — obok wciąż żywej dosłownej liczby mnogiej od 'medium' w kontekście technicznym: 'storage media', 'various media types'
Wybór formy — rejestrW piśmie akademickim i formalnym bezpieczniej trzymać się klasycznej zgodności (data are, criteria are); w mowie potocznej, dziennikarstwie i tekstach o technologii powszechna jest zgodność jak z rzeczownikiem niepoliczalnym/zbiorowym (data is, media is) — to świadomy wybór stylistyczny, nie prosty błąd
Kiedy używamy
- datum/data — dana/dane
- medium/media — nośnik, środek przekazu/nośniki, media
- bacterium/bacteria — bakteria/bakterie
- memorandum/memoranda (memorandums) — notatka służbowa/notatki służbowe
- curriculum/curricula (curriculums) — program nauczania/programy nauczania
- symposium/symposia (symposiums) — sympozjum/sympozja
Kluczowe przykłady
the data is/arethe media is coveringharmful bacteriaschool curriculastorage media
Przykłady
The data clearly shows a rise in remote work since the pandemic.
Dane wyraźnie pokazują wzrost pracy zdalnej od czasu pandemii.
In academic writing, it is safer to treat 'data' as plural: the data are still being analysed.
W tekstach akademickich bezpieczniej traktować 'data' jako liczbę mnogą: dane są wciąż analizowane.
The local media has been criticised for its coverage of the crisis.
Lokalne media były krytykowane za sposób relacjonowania kryzysu.
Some bacteria are resistant to common antibiotics.
Niektóre bakterie są odporne na popularne antybiotyki.
Liczba mnoga -a → -ae oraz -ex/-ix → -ices (formula, appendix, index)
Latin -a → -ae and -ex/-ix → -ices plurals (formula, appendix, index)
Zasady
Wzorzec -a → -aeRzeczowniki łacińskie zakończone na -a tworzą klasyczną liczbę mnogą przez dodanie -e: formula → formulae, larva → larvae, vertebra → vertebrae, alga → algae, nebula → nebulae — obok formy regularnej -s (formulas, nebulas), która przeważa w języku codziennym
Wzorzec -ex/-ix → -icesRzeczowniki zakończone na -ex/-ix tworzą klasyczną liczbę mnogą przez zamianę na -ices: appendix → appendices, index → indices, matrix → matrices, vertex → vertices — obok formy regularnej (appendixes, indexes, matrixes), zwykle rzadszej lub ograniczonej do konkretnego znaczenia
Wybór formy zależy od dziedzinyW matematyce/ekonomii/nauce dominuje forma klasyczna: indices (wskaźniki, matematyka), matrices, formulae. W kontekście ogólnym/codziennym częściej spotyka się formę regularną: indexes (np. spisy w książkach, indeksy w bazie danych), formulas, matrixes
appendix — dwa różne znaczenia, różne formy'Appendix' jako narząd (wyrostek robaczkowy) w medycynie zwykle przybiera formę regularną: appendixes (np. removed appendixes). 'Appendix' jako załącznik w dokumencie/książce częściej przybiera formę klasyczną w formalnym piśmie: appendices, choć appendixes też jest akceptowalne
Kiedy używamy
- formula/formulae (formulas) — wzór/wzory (matematyka, chemia)
- larva/larvae — larwa/larwy (biologia)
- vertebra/vertebrae — kręg/kręgi (anatomia)
- appendix/appendices (appendixes) — załącznik/załączniki; wyrostek robaczkowy
- index/indices (indexes) — wskaźnik/wskaźniki; indeks/indeksy
- matrix/matrices — macierz/macierze
Kluczowe przykłady
chemical formulaeseveral vertebraethree appendicesstock market indicessquare matrices
Przykłady
Chemists use different formulae to describe these compounds.
Chemicy używają różnych wzorów, żeby opisać te związki.
The report includes three appendices with additional data.
Raport zawiera trzy załączniki z dodatkowymi danymi.
Stock market indices fell sharply on Monday.
Indeksy giełdowe gwałtownie spadły w poniedziałek.
The professor asked us to multiply the two matrices.
Profesor poprosił nas o pomnożenie tych dwóch macierzy.