☂️ Spójniki warunkowe
Wybierz element z listy, żeby zobaczyć zasady, kiedy się go używa, i przykłady.
Uzupełniasz lukę poprawną odpowiedzią — ta sama zasada oceny pisowni co przy słówkach (drobne literówki są tolerowane).
Unless — ściśnięte zdanie porównawcze zamknięte w jednym słowie
Unless — a squeezed comparative clause hiding inside a single word
Zasady
Od 'on lesse than' do jednej sylabyUnless nie zaczęło życia jako spójnik warunku, tylko jako fraza porównawcza. W późnym średnioangielskim ludzie mówili 'on lesse than' albo 'onles that' — dosłownie 'na mniejszym [warunku] niż', 'chyba żeby zaszło coś mniejszego niż'. To była konstrukcja z tej samej rodziny co dzisiejsze 'unless and until' czy staranne prawnicze sformułowania: określała dolny próg, poniżej którego coś nie mogło się wydarzyć. Przez XV i XVI wiek fraza skróciła się fonetycznie tak, jak skracają się wszystkie często powtarzane wyrażenia funkcyjne — 'on lesse than' stopniowo straciło swój przyimek, swój przymiotnik i swój spójnik porównawczy, zlewając się w jedno nierozkładalne słowo 'unless'. Warto zatrzymać się nad tym mechanizmem, bo pokazuje on coś fundamentalnego o tym, jak języki tworzą nowe narzędzia gramatyczne: cała logiczna treść starej frazy porównawczej — 'chyba że zajdzie coś mniej prawdopodobnego' — nie zniknęła, tylko skamieniała wewnątrz jednego dźwięku. Gdy dziś native speaker mówi 'unless you hurry', nieświadomie powtarza pięciowyrazowe zdanie porównawcze sprzed sześciuset lat, tyle że spakowane w dwie sylaby.
Dlaczego unless odrzuca podwójne przeczenieSkoro unless już w swoim wnętrzu zawiera ukryte 'nie' (pamiętajmy: to skamielina znaczenia 'chyba że', czyli 'jeśli nie'), to dodanie kolejnego 'not' do tego samego czasownika tworzyłoby podwójne zaprzeczenie, które w logice zdania warunkowego odwraca sens zamiast go wzmacniać. To dlatego zdanie 'unless it doesn't rain' w znaczeniu 'jeśli nie będzie padać' brzmi dla rodzimego użytkownika jak potknięcie — semantycznie to raczej 'chyba że NIE będzie padać', a więc dokładne przeciwieństwo zamierzonego sensu. Native speakerzy odczuwają to intuicyjnie, nie znając etymologii, bo intuicja językowa dziedziczy logikę dawnej frazy nawet wtedy, gdy jej historia jest już całkowicie zapomniana. Ten sam mechanizm tłumaczy, czemu unless prawie nigdy nie pojawia się w pytaniach retorycznych typu 'What will we do if she doesn't come?' — tam 'if not' odnosi się do całego wcześniej wypowiedzianego zdania, pełni funkcję odsyłacza, a nie wprowadza nowego, samodzielnego warunku, a to jest rola, do której unless — jako skamieniałe zdanie porównawcze, nie zaimek odsyłający — po prostu nie jest przystosowane.
Czas gramatyczny odziedziczony po 'if'Ponieważ unless jest funkcjonalnie odmianą zdania warunkowego pierwszego typu — wyraża warunek realny, dotyczący teraźniejszości albo przyszłości — dziedziczy dokładnie tę samą zasadę czasu, która obowiązuje po if: w części z unless nigdy nie pojawia się 'will', tylko Present Simple, mimo że logicznie odnosimy się do przyszłości. Anglicy od wieków traktowali spójniki warunkowe jako grupę rządzącą się jednym wspólnym prawem czasu, a nie jako osobne, niezależne reguły do zapamiętania — to jedna z tych rzadkich sytuacji, w których historyczne pokrewieństwo znaczeniowe ([]'chyba że' to po prostu odwrócone 'jeśli nie') przekłada się wprost na współczesną składnię, bez wyjątków wymagających osobnego wkuwania.
Rejestr formalny: unless otherwise statedSkamieniała, porównawcza natura unless sprawiła, że słowo to z czasem wyspecjalizowało się w rejestrze prawnym i urzędowym jako precyzyjne narzędzie do formułowania zastrzeżeń i wyjątków od reguły ogólnej — 'unless otherwise stated', 'unless otherwise agreed', 'unless the context requires otherwise' to formuły, które w umowach i regulaminach pozwalają jednym zdaniem obalić domyślną zasadę tam, gdzie zajdą inne, wyraźnie określone okoliczności. To dokładnie ten sam mechanizm progu, który action historyczne 'on lesse than' opisywało już sześćset lat temu — tylko przeniesiony z sytuacji życia codziennego do języka kontraktów, gdzie precyzja wyjątku jest krytyczna.
Kiedy używamy
- Warunek konieczny/wyjątek: I won't go unless you come with me. (= if you don't come)
- Ostrzeżenie przed konsekwencją: Unless you hurry, you'll miss the bus.
- Formalne zastrzeżenie prawne: Unless otherwise stated, all prices include tax.
- Nigdy w kontrastowych pytaniach odsyłających do wcześniejszego zdania: What will we do if she doesn't come? (nie: unless she doesn't come)
Kluczowe przykłady
unless you hurryunless it rainsunless otherwise statedwon't...unlessetymologia unless
Przykłady
I won't go to the party unless you come with me.
Nie pójdę na przyjęcie, jeśli nie przyjdziesz ze mną.
Unless it rains, we'll have the picnic outside.
Jeśli nie będzie padać, zrobimy piknik na dworze.
You'll fail the exam unless you study harder.
Oblejesz egzamin, jeśli nie będziesz się uczyć pilniej.
Unless otherwise stated, all prices include VAT.
O ile nie zaznaczono inaczej, wszystkie ceny zawierają VAT.
Provided (that) / providing — prawniczy imiesłów, który stał się spójnikiem
Provided (that) / providing — a legal participle turned into a conjunction
Zasady
Rodowód z łacińskiego providereProvided pochodzi od łacińskiego czasownika 'providere' — dosłownie 'widzieć naprzód' (pro- 'do przodu' + videre 'widzieć'), słowa, z którego angielski wziął też 'provide', 'provision' i 'providence'. W średniowiecznej łacinie prawniczej 'providere' oznaczało nie tyle 'zaopatrywać', co 'zabezpieczać z góry, przewidywać w umowie warunek na przyszłość' — notariusz, spisując kontrakt, 'providebat' pewne zastrzeżenie, czyli wpisywał do dokumentu klauzulę na wypadek przyszłych okoliczności. Ta prawnicza treść trafiła do angielskiego wraz z falą łacińsko-francuskiego słownictwa sądowego po podboju normandzkim i przez wieki pozostała żywa właśnie w tej niszy — w formułach umów, aktów i regulaminów.
Imiesłów bierny, który usamodzielnił się jako spójnikProvided that jest gramatycznie skróconą konstrukcją absolutną — pełne, staroświeckie zdanie brzmiałoby 'it being provided that...', czyli 'zważywszy, że zastrzeżono, iż...'. Z czasem podmiot 'it being' zniknął, a sam imiesłów bierny 'provided' — pierwotnie odnoszący się do dokumentu, w którym coś zapisano — zaczął funkcjonować samodzielnie jako spójnik wprowadzający warunek konieczny, niemal identyczny znaczeniowo z if, ale noszący w sobie ślad formalnej, kontraktowej powagi. 'Providing' to młodsza, imiesłowowa wariant o tej samej funkcji, dziś nieco mniej formalna niż provided i częściej spotykana w mowie niż w tekście prawnym.
Czas jak w conditionals i pominięcie 'that'Ponieważ provided (that) i providing (that) pełnią dokładnie tę samą funkcję logiczną co if w pierwszym okresie warunkowym — opisują warunek konieczny do spełnienia w przyszłości — rządzi nimi ta sama zasada czasu: Present Simple zamiast will w części warunkowej. Słówko 'that' po provided/providing jest dziś opcjonalne w każdym rejestrze poza najbardziej formalnym — jego zanik to typowy, dobrze udokumentowany proces erozji spójników złożonych, który dotknął też 'now (that)' czy 'so (that)': gdy znaczenie spójnika stało się jednoznaczne bez wskaźnika 'that', język zaczął go po prostu pomijać w mowie potocznej, zachowując go tylko tam, gdzie liczy się precyzja pisanego dokumentu.
Kiedy używamy
- Formalne zezwolenie: You can borrow my car provided that you drive carefully.
- Nieformalny warunek konieczny: I'll help you as long as you don't tell anyone. → I'll help you, providing you don't tell anyone.
- Regulaminy i umowy: Providing that all conditions are met, the refund will be issued.
- Wariant bez 'that', typowy w mowie: You'll get the job provided you pass the interview.
Kluczowe przykłady
provided thatproviding youprovidereprawniczy spójnik
Przykłady
You can borrow my car provided that you drive carefully.
Możesz pożyczyć mój samochód, pod warunkiem że będziesz ostrożnie prowadzić.
Providing you finish your homework, you can watch TV.
Pod warunkiem że skończysz pracę domową, możesz oglądać telewizję.
The contract is valid provided both parties sign it before Friday.
Umowa jest ważna pod warunkiem, że obie strony podpiszą ją przed piątkiem.
Providing the weather holds, we'll finish the roof this week.
O ile pogoda się utrzyma, skończymy dach w tym tygodniu.
As long as / so long as — miara czasu przerobiona na miarę warunku
As long as / so long as — a measure of time reused as a measure of condition
Zasady
Od dosłownej długości trwania...As long as zaczynało życie w sensie zupełnie dosłownym — jako porównanie długości czasu trwania jednej rzeczy do drugiej, dokładnie tak, jak 'as tall as' porównuje wzrost. 'You can stay as long as you like' pierwotnie znaczyło tylko tyle: czas twojego pobytu może być tak długi, jak długo tego chcesz — to zdanie o długości trwania, nie o warunku. Ten czysto czasowy sens do dziś jest w pełni żywy i widoczny gołym okiem w zdaniach w rodzaju 'The meeting lasted as long as expected'.
...do warunku koniecznego przez metaforę czasu jako zasięguReanaliza w kierunku warunku nastąpiła przez naturalne, powtarzalne rozszerzenie metaforyczne: jeśli coś trwa 'tak długo, jak' trwa jakiś inny stan (np. 'you can stay as long as you're quiet' — możesz zostać przez cały czas trwania twojej ciszy), to granica czasowa i granica warunkowa zaczynają się pokrywać. Gdy tylko dana czynność przestaje spełniać warunek — przestajesz być cicho — kończy się też 'okres', w którym możesz zostać. Z tego zlania się dwóch granic (czasowej i warunkowej) w jedną wyrosło całe znaczenie warunkowe: 'as long as' przestało opisywać wyłącznie czas trwania, a zaczęło opisywać zależność przyczynowo-skutkową, którą dziś tłumaczymy po polsku jako 'pod warunkiem że' albo 'o ile'. To ten sam typ przesunięcia znaczeniowego, jaki lingwiści opisują jako gramatykalizację pojęcia czasu w pojęcie warunku, bardzo częsty ponad podziałami językowymi na całym świecie.
So long as — wariant starszy i bardziej formalnySo long as to formalniejszy, nieco bardziej archaiczny wariant o identycznym znaczeniu warunkowym — w angielszczyźnie brytyjskiej bywa odbierany jako lekko podniosły albo książkowy, w amerykańskiej częściej pojawia się w mowie potocznej bez tego zabarwienia. Obie formy — as long as i so long as — pozostają dziś w pełni wymienne znaczeniowo w funkcji warunkowej, różniąc się głównie odcieniem rejestru, a nie logiką zdania.
Dwuznaczność jako żywy ślad historiiTo właśnie dlatego, że as long as nigdy formalnie nie 'oderwało się' od swojego czasowego znaczenia wyjściowego, zdanie w rodzaju 'I'll wait as long as it takes' bywa dwuznaczne między czystym odczytem czasowym (będę czekać przez cały okres, jaki to zajmie) a odczytem warunkowym (będę czekać pod warunkiem, że to w ogóle zajmie jakiś czas) — w praktyce oba odczyty prowadzą tu do tego samego rezultatu, więc dwuznaczność pozostaje niezauważalna, ale w innych kontekstach kontekst zdania musi jednoznacznie wskazać, o który z dwóch sensów chodzi.
Kiedy używamy
- Warunek konieczny: I'll help you as long as you don't tell anyone.
- Podkreślenie granicy: You can stay as long as you like, as long as you're quiet.
- Formalny wariant: So long as the terms are respected, the agreement remains valid.
- Czysto czasowe znaczenie źródłowe: The meeting lasted as long as expected.
Kluczowe przykłady
as long asso long asgramatykalizacja czasuwarunek konieczny
Przykłady
I'll come to the party as long as Tom isn't there.
Przyjdę na przyjęcie, o ile nie będzie tam Toma.
You can stay here as long as you like.
Możesz tu zostać, jak długo chcesz.
So long as you keep your promise, I have nothing more to say.
Dopóki dotrzymujesz obietnicy, nie mam nic więcej do powiedzenia.
As long as the bridge holds, the convoy can cross tonight.
Pod warunkiem że most wytrzyma, konwój może przejechać dziś w nocy.
In case — łacińskie słowo 'upadek' ukryte w środku ostrożności
In case — the Latin word for 'a fall' hiding inside a precaution
Zasady
Od łacińskiego casus, czyli 'upadku', do angielskiego 'przypadku'Case pochodzi od łacińskiego rzeczownika 'casus' — dosłownie 'upadek, spadnięcie', od czasownika 'cadere', 'spadać'. Ten sam rdzeń przetrwał w słowach tak pozornie odległych jak 'accident' (dosłownie 'to, co się przydarza, spada na kogoś'), 'cadence' (opadanie tonu), czy gramatyczny 'case' (przypadek fleksyjny — sytuacja, w jaką 'wpada' rzeczownik). W łacinie casus oznaczało zarówno fizyczny upadek, jak i, metaforycznie, 'przypadek losu, zdarzenie, sytuację, która się przytrafia' — bo dla starożytnego umysłu wydarzenie, które nas spotyka bez naszej kontroli, jest jak coś, co na nas 'spada z góry'. Ta metafora zdarzenia-jako-upadku trafiła przez francuski do angielskiego już w średniowieczu i do dziś rządzi znaczeniem słowa case w sensie 'sytuacja, wypadek, ewentualność'.
Anglo-normandzkie en cas que i narodziny spójnikaIn case jako spójnik wprowadzający środek ostrożności to kalka anglo-normandzkiego 'en cas que' — 'w wypadku, gdyby' — utworzonego dokładnie z tego samego rzeczownika casus. Angielski zapożyczył całą frazę razem z jej logiką: 'in case X' znaczy dosłownie 'na wypadek, gdyby zdarzenie X miało się przytrafić', a nie 'jeśli X się wydarzy'. Ta różnica gramatyczna — pozornie subtelna — jest w praktyce fundamentalna i wynika wprost z etymologii: skoro 'case' to zdarzenie losowe, które może, ale nie musi nastąpić, to działanie wprowadzone przez in case musi zostać podjęte ZANIM wiadomo, czy 'przypadek' w ogóle zajdzie, jako zabezpieczenie na wszelki wypadek, a nie jako reakcja na już potwierdzony warunek.
Dlaczego in case to nie to samo co ifZ tej różnicy wynika najważniejsza pułapka dla uczących się: 'Take an umbrella in case it rains' znaczy 'weź teraz parasol, na wypadek, gdyby później padało' — działanie (wzięcie parasola) poprzedza wiedzę o tym, czy warunek się spełni. Natomiast 'Take an umbrella if it rains' jest logicznym nonsensem, bo każe wziąć parasol dopiero W MOMENCIE, gdy już pada, co jest bezużyteczne — parasol trzeba mieć wcześniej. Ta sama różnica wybrzmiewa w czasie przeszłym: 'I bought extra food in case more guests came' opisuje zapobiegawcze działanie podjęte przed niepewnym zdarzeniem, bez informacji, czy owi dodatkowi goście faktycznie się pojawili.
In case of + rzeczownik i formalne ostrzeżeniaFormalny wariant in case of + rzeczownik ('In case of fire, use the stairs') to bezpośredni spadek po łacińsko-francuskiej frazie prawnej i urzędowej, typowej dla znaków, instrukcji bezpieczeństwa i regulaminów — rejestr, w którym casus od wieków oznaczał 'okoliczność przewidzianą przez prawo lub procedurę'. Skrócone, samodzielne 'just in case' na końcu zdania — 'She took a first-aid kit just in case' — to nowsza, potoczna innowacja XX wieku, w której cały warunek zostaje domyślny i niedopowiedziany, a zostaje tylko czysty gest ostrożności.
Kiedy używamy
- Środek ostrożności podjęty wcześniej: Take your phone in case you need to call someone.
- Przeszłość — powód wcześniejszego działania: I bought extra food in case more guests came.
- Formalne in case of + rzeczownik: In case of fire, use the stairs, not the lift.
- just in case jako samodzielny dodatek na końcu zdania: She took a first-aid kit just in case.
Kluczowe przykłady
in case it rainsin case of firejust in casecasusetymologia case
Przykłady
Take an umbrella in case it rains later.
Weź parasol na wypadek, gdyby później padało.
I wrote down her number in case I forgot it.
Zapisałem jej numer, na wypadek gdybym go zapomniał.
In case of emergency, call this number.
W razie nagłego wypadku zadzwoń pod ten numer.
She took a first-aid kit just in case.
Wzięła apteczkę tak na wszelki wypadek.
On condition (that) — słowo znaczące dosłownie 'wypowiedziane razem'
On condition (that) — a word literally meaning 'spoken together'
Zasady
Con- + dicere: 'mówić razem, uzgadniać na głos'Condition wywodzi się z łacińskiego 'condicio' (rzadziej pisanego 'conditio'), złożenia przedrostka 'con-' ('razem, wspólnie') i czasownika 'dicere' ('mówić') — tego samego rdzenia, który dał angielskiemu 'dictate', 'predict', 'verdict' czy 'contradict'. Condicio znaczyło dosłownie 'to, co zostało wspólnie wypowiedziane, uzgodnione na głos' — czyli warunek umowy w najbardziej dosłownym, performatywnym sensie: coś staje się wiążące dlatego, że strony to na głos ustaliły. To czyni condition jednym z niewielu angielskich terminów gramatycznych, których etymologia niemal doskonale pokrywa się z ich dzisiejszą funkcją logiczną.
On condition that jako szczyt drabiny formalnościSpośród wszystkich angielskich sposobów wyrażania warunku — if, provided that, as long as, on condition that — właśnie on condition (that) zajmuje najwyższe miejsce na drabinie rejestru. Wynika to wprost z jego kontraktowego rodowodu: fraza przetrwała wieki niemal wyłącznie w kontekstach, w których faktycznie negocjuje się warunki na głos — zgody bankowe, umowy najmu, oficjalne pozwolenia, warunki zwolnienia. 'The bank approved the loan on condition that he found a guarantor' brzmi naturalnie właśnie dlatego, że opisuje sytuację strukturalnie identyczną z tą, w której powstało samo słowo condicio — dwie strony ustalające wiążący warunek.
Rzeczownik, przymiotnik i spójnik z jednego korzeniaWarto zauważyć, że ten sam rdzeń funkcjonuje dziś w angielskim na kilku poziomach gramatycznych naraz: jako zwykły rzeczownik ('a medical condition', 'in good condition'), jako przymiotnik odczasownikowy ('conditional', 'unconditional love') i właśnie jako część spójnika warunkowego 'on condition that'. Ta wielofunkcyjność nie jest przypadkiem — to typowy los produktywnego łacińskiego zapożyczenia, które w angielskim rozrasta się w wiele gałęzi znaczeniowych, zachowując wspólny rdzeń pojęciowy 'czegoś uzgodnionego lub określonego z góry'.
Kiedy używamy
- Formalna zgoda pod warunkiem: The bank approved the loan on condition that he found a guarantor.
- Oficjalne pozwolenie: You may leave early on condition that you finish the report first.
- Umowy i regulaminy: The lease is renewed on condition that rent is paid on time.
- Rejestr najwyższy z całej rodziny spójników warunkowych — rzadko w mowie potocznej.
Kluczowe przykłady
on condition thatcondiciocon-dicererejestr formalny
Przykłady
The bank approved the loan on condition that he found a guarantor.
Bank zatwierdził kredyt pod warunkiem, że znajdzie poręczyciela.
She agreed to testify on condition that her name was kept out of the press.
Zgodziła się zeznawać pod warunkiem, że jej nazwisko nie trafi do prasy.
You must wear a helmet on this site; otherwise you won't be allowed in.
Na tym terenie musisz nosić kask, w przeciwnym razie nie zostaniesz wpuszczony.
The prisoner was released on condition that he report to the police weekly.
Więźnia zwolniono pod warunkiem, że będzie się co tydzień zgłaszał na policję.
Otherwise — skamielina staroangielskiego słowa oznaczającego 'sposób'
Otherwise — a fossil of the Old English word for 'manner'
Zasady
On ōðre wīsan — 'w inny sposób'Otherwise pochodzi ze staroangielskiej frazy 'on ōðre wīsan' — dosłownie 'w inny sposób, na inny sposób' — gdzie 'wīsan' to celownik od rzeczownika 'wīse', oznaczającego 'sposób, manierę, drogę postępowania'. Ten sam pierwiastek 'wise' przetrwał do dziś w całej rodzinie angielskich słów oznaczających 'sposób' — 'likewise' (w podobny sposób), 'clockwise'/'anticlockwise' (w kierunku zegara), a nawet 'wisdom' (mądrość, czyli w pewnym sensie 'znajomość właściwego sposobu postępowania'). Otherwise jest więc dosłownie bratem 'likewise', tylko z przeciwnym znaczeniem: 'inny sposób' zamiast 'ten sam sposób'.
Od przysłówka sposobu do spójnika konsekwencjiPierwotne, czysto opisowe znaczenie 'w inny sposób' żyje do dziś w zdaniach w rodzaju 'She couldn't have acted otherwise' (nie mogła postąpić inaczej) — to najbardziej dosłowny, niezmieniony ślad staroangielskiej frazy. Z tego znaczenia sposobu wyrosło jednak przez wieki drugie, dziś znacznie częstsze użycie: otherwise jako przysłówek zdaniowy wprowadzający konsekwencję niespełnienia wcześniej wspomnianego warunku — 'Finish the report today; otherwise we'll miss the deadline'. Mechanizm przejścia jest logiczny: jeśli coś ma się wydarzyć 'w przeciwnym, innym sposobie, niż zostało to właśnie powiedziane', to ten 'inny sposób' to po prostu sytuacja, w której warunek z poprzedniego zdania NIE został spełniony — 'inaczej' zredukowało się do 'jeśli nie tak, jak trzeba'.
Otherwise jako lustrzane odbicie unlessPonieważ otherwise koduje w sobie zaprzeczenie warunku z poprzedniego zdania, każde zdanie z otherwise da się sparafrazować zdaniem z unless w odwróconej kolejności logicznej: 'Study hard, otherwise you'll fail' znaczy dokładnie to samo, co 'Unless you study hard, you'll fail' — dwie różne skamieliny historyczne (jedna z porównania 'mniej niż', druga ze staroangielskiego 'sposobu') doprowadziły w niezależny sposób do niemal identycznego efektu logicznego, co samo w sobie jest ciekawym świadectwem tego, jak wiele odrębnych dróg historycznych może prowadzić do tego samego węzła gramatycznego we współczesnym języku.
Interpunkcja: dlaczego otherwise potrzebuje średnikaPonieważ otherwise gramatycznie jest przysłówkiem zdaniowym, a nie prawdziwym spójnikiem łączącym (takim jak and, but czy so), nie ma prawa samodzielnie spajać dwóch niezależnych zdań samym przecinkiem — takie połączenie uznaje się za błąd typu comma splice. Poprawna interpunkcja wymaga średnika, kropki rozpoczynającej nowe zdanie, albo prawdziwego spójnika przed otherwise ('and otherwise'). To subtelna, ale konsekwentnie przestrzegana różnica względem 'or', które — jako prawdziwy spójnik współrzędny — swobodnie łączy dwa zdania samym przecinkiem w tej samej roli ostrzegawczej: 'Hurry up, or you'll miss the train.'
Kiedy używamy
- Konsekwencja niespełnienia warunku: Finish the report today; otherwise, we'll miss the deadline.
- Ostrzeżenie: You must wear a helmet on this site; otherwise you won't be allowed in.
- Pierwotne, dosłowne znaczenie 'w inny sposób': She couldn't have acted otherwise.
- Parafraza z unless: Save your work regularly, otherwise you might lose everything. (= Unless you save your work regularly, you might lose everything.)
Kluczowe przykłady
otherwiseon other wiselikewiseor you'llcomma splice
Przykłady
Finish the report today; otherwise, we'll miss the deadline.
Skończ raport dzisiaj, w przeciwnym razie nie zdążymy na termin.
Hurry up, or you'll miss the train.
Pospiesz się, bo spóźnisz się na pociąg.
He seemed calm; otherwise, nothing about the meeting suggested trouble.
Wydawał się spokojny; poza tym nic na spotkaniu nie zapowiadało kłopotów.
I had no choice but to agree; there was no way of doing it otherwise.
Nie miałem innego wyjścia, jak się zgodzić; nie dało się tego zrobić inaczej.