🎁 Bierna czasowników ditransitive
Wybierz element z listy, żeby zobaczyć zasady, kiedy się go używa, i przykłady.
Uzupełniasz lukę poprawną odpowiedzią — ta sama zasada oceny pisowni co przy słówkach (drobne literówki są tolerowane).
Odbiorca, którego strona bierna nie mogła dosięgnąć — jak staroangielski odgrodził celownik od reguły biernej
The recipient passive couldn't touch — how Old English fenced the dative off from the passive rule
Zasady
Strona bierna jako operacja wyłącznie na biernikuStaroangielski, jak wiadomo już z tematu o kolejności dopełnień, oznaczał odbiorcę czynności osobną końcówką celownika, niezależną od pozycji w zdaniu. To, czego tamten temat nie mówi, a co jest tu kluczowe, dotyczy zupełnie innej reguły gramatycznej — reguły tworzenia strony biernej. Staroangielski nie miał już żywej, odziedziczonej z prajęzyka odmiany strony biernej w pojedynczym czasowniku (ten mechanizm zaniknął jeszcze wcześniej, w prageramańskim), więc budował ją peryfrastycznie, czasownikami posiłkowymi 'bēon/wesan' lub 'weorðan' plus imiesłów bierny — dokładnie tak, jak dziś robi to angielski z 'be'. Reguła tej peryfrastycznej strony biernej była jednak wąska i bezwzględna: mogła awansować na podmiot WYŁĄCZNIE rzeczownik, który w zdaniu czynnym stał w bierniku (accusative), czyli dawne dopełnienie bliższe. Rzeczownik w celowniku — odbiorca, dawne dopełnienie dalsze — zostawał dokładnie tam, gdzie stał, wciąż w celowniku, wciąż gramatycznie 'na uboczu', niezależnie od tego, co działo się z resztą zdania.
Dlaczego akurat biernik, a nie celownik, był 'widoczny' dla reguły biernejTa asymetria nie była arbitralnym kaprysem gramatyki, tylko odzwierciedleniem samej logiki przypadków. Biernik oznaczał uczestnika zdarzenia BEZPOŚREDNIO dotkniętego czynnością — rzecz, która naprawdę zmienia właściciela, zostaje przekazana, poruszona, przetworzona. Celownik natomiast typowo oznaczał uczestnika PERYFERYJNEGO wobec samego zdarzenia: kogoś obecnego przy nim, korzystającego z niego, dla kogo się je wykonuje — ale formalnie niebędącego tym, co czasownik bezpośrednio 'robi'. A skoro cała robota strony biernej polega na tym, by wziąć uczestnika najbardziej bezpośrednio dotkniętego czynnością i przesunąć go na eksponowaną pozycję podmiotu, to reguła po prostu 'widziała' tylko biernik — formalnego kandydata na 'dotkniętego' — i była ślepa na celownik, choćby odbiorca czuł się semantycznie równie centralny dla zdarzenia dawania, co sam przedmiot.
Żywy dowód: dzisiejszy niemiecki wciąż działa tak, jak staroangielskiNie trzeba wierzyć na słowo rekonstrukcjom historyków języka — wystarczy spojrzeć na niemiecki, który do dziś zachował solidny system przypadków i dokładnie tę samą, starą regułę. 'Ihm wurde ein Buch gegeben' (dosłownie: 'jemu został dany [pewien] rekapitulacja') jest jedyną gramatyczną opcją — odbiorca 'ihm' zostaje w celowniku, dokładnie tak jak zostawałby w staroangielskim, a podmiotem zdania biernego staje się wyłącznie 'ein Buch', dawny biernik. Próba awansowania odbiorcy na mianownik, czyli coś w rodzaju '*Er wurde ein Buch gegeben', jest w standardowym niemieckim po prostu niegramatyczna — dokładnie ten sam mur, który staroangielski wzniósł tysiąc lat temu, wciąż stoi nienaruszony w języku, który nie przeszedł tej samej rewolucji fleksyjnej co angielski.
Skąd bierze się dzisiejsze wrażenie, że 'I was given a book' jest czymś oczywistymWspółczesny użytkownik angielskiego nie ma żadnej synchronicznej pamięci tego dawnego ograniczenia — zdanie 'I was given a book' brzmi maksymalnie naturalnie, wręcz jako domyślny, pierwszy wybór, kiedy w ogóle chce się powiedzieć cokolwiek o otrzymaniu czegoś. Ale z perspektywy historii własnego języka, a tym bardziej z perspektywy porównawczej innych języków europejskich, jest to rozwiązanie zaskakująco świeże i wcale nie neutralne — coś, czego angielski przez setki lat swojej udokumentowanej historii po prostu NIE potrafił zrobić. Warto się na chwilę zatrzymać nad tą ironią: najzwyklejsze, najbardziej podręcznikowe zdanie angielskiej gramatyki jest, patrząc szerzej na języki świata, prawdziwą osobliwością składniową.
Kiedy używamy
- Rozumienie, że 'I was given a book' to nie 'zawsze tak było', lecz historyczna innowacja, która stała się możliwa dopiero po zaniku celownika
- Kontrastowe zestawienie z niemieckim: 'ihm wurde geholfen' (celownik zostaje) vs angielskie 'he was helped' (dawny celownik staje się mianownikiem)
- Świadomość, że strona bierna pierwotnie 'widziała' tylko biernik — pomaga zrozumieć, dlaczego angielski jest tu wyjątkiem, a nie regułą wśród języków europejskich
- Podstawa do zrozumienia kolejnego tematu: jak dokładnie ta ślepota na celownik została zniesiona
Kluczowe przykłady
weorðan + participleIhm wurde ein Buch gegebenbiernik widoczny, celownik niewidocznyOE passive rule
Przykłady
In Old English, only the accusative object of 'giefan' (to give) could become the subject of a passive sentence — never the dative recipient.
W staroangielskim tylko dopełnienie w bierniku przy czasowniku 'giefan' (dawać) mogło stać się podmiotem zdania biernego — nigdy odbiorca w celowniku.
German still works this way: 'Ihm wurde geholfen' keeps the recipient in the dative — English lost that restriction centuries ago.
Niemiecki wciąż tak działa: 'Ihm wurde geholfen' zachowuje odbiorcę w celowniku — angielski utracił to ograniczenie wieki temu.
It feels obvious to say 'She was given a medal', but no Old English speaker could have said the equivalent.
Wydaje się oczywiste powiedzieć 'She was given a medal', ale żaden użytkownik staroangielskiego nie mógłby powiedzieć odpowiednika tego zdania.
The book, not the reader, was the only participant Old English grammar allowed to 'rise' to subject position.
To książka, nie czytelnik, była jedynym uczestnikiem, któremu staroangielska gramatyka pozwalała 'awansować' na pozycję podmiotu.
Jak zanikła końcówka wyprodukowała zupełnie nowy rodzaj zdania biernego
How a vanished ending manufactured a brand-new kind of passive sentence
Zasady
Krótkie przypomnienie: pozycja zamiast końcówkiJak już wiadomo z tematu o kolejności dopełnień, między XI a XIV wiekiem angielski utracił niemal całą fleksję rzeczownikową, a rolę dawnej końcówki celownika przejęła sztywna pozycja w zdaniu: odbiorca bezpośrednio po czasowniku, przedmiot zaraz po nim (give me the book). Tym, co ten wcześniejszy temat pomija, a co jest kluczowe tutaj, jest konsekwencja tej zmiany dla samej reguły strony biernej: skoro tożsamość gramatyczna odbiorcy przestała zależeć od jakiejkolwiek końcówki, a zaczęła zależeć wyłącznie od pozycji identycznej z pozycją zwykłego dopełnienia bliższego, odbiorca stał się formalnie NIEODRÓŻNIALNY od zwykłego obiektu zdania — a to właśnie ta reklasyfikacja otworzyła drzwi, których staroangielska reguła bierna nigdy nie chciała otworzyć.
Narodziny 'I was given a book' — nowa reguła w średnioangielskimHistorycy składni angielskiej (m.in. prace poświęcone rozwojowi biernej strony dopełnienia pośredniego) dokumentują, że właśnie w średnioangielskim, równolegle do zaniku końcówek, zaczęły pojawiać się pierwsze zdania typu 'he was geven a boke' — nowa, wcześniej niemożliwa konstrukcja, w której to odbiorca, a nie rzecz, staje się podmiotem zdania biernego. Do wczesnonowoangielskiego wzorzec ten był już w pełni ugruntowany i produktywny. Innymi słowy: gramatyka nie tyle 'naprawiła' starą regułę, co ją ROZSZERZYŁA — z wąskiej zasady 'promuj wyłącznie biernik' na znacznie ogólniejszą zasadę 'promuj cokolwiek, co strukturalnie zachowuje się jak dopełnienie', a odbiorca w nowym, pozbawionym końcówek systemie zachowywał się jak dopełnienie tak samo, jak przedmiot.
Angielska rzadkość na tle świata: dlaczego to wcale nie jest oczywisteJęzykoznawcy zajmujący się typologią składniową zgodnie wskazują angielski jako jeden z wyrazistszych przykładów języka dopuszczającego tzw. bierną stronę dopełnienia pośredniego (indirect object passivization) na dużą, produktywną skalę. Większość języków świata — w tym większość języków europejskich, niemiecki i polski nie wyłączając — takiej operacji po prostu nie dopuszcza, trzymając się starszej, bardziej restrykcyjnej zasady widocznej dziś jeszcze w niemieckim. Innymi słowy: angielska innowacja średniowieczna nie była nieuniknionym, naturalnym krokiem rozwoju każdego języka, lecz konkretnym, dającym się datować wydarzeniem historycznym, którego skutki większość sąsiadujących języków po prostu nie powtórzyła.
Polska pułapka: 'podarowano mi' to nie to samo, co 'I was given'Polski rozwiązuje dokładnie ten sam problem — jak powiedzieć o otrzymaniu czegoś bez wskazywania, kto dał — zupełnie inną drogą, konstrukcją bezosobową na -no/-to: 'Podarowano mi książkę.' Czasownik 'podarowano' nie ma żadnego podmiotu gramatycznego w ogóle, a 'mi' pozostaje uparcie w celowniku, dokładnie tak jak niemieckie 'ihm' — nie da się powiedzieć *'Byłem podarowany książką', bo polska strona bierna, tak jak niegdyś staroangielska, potrafi awansować na podmiot wyłącznie dopełnienie bliższe ('Książka została mi podarowana' — 'książka' w mianowniku, 'mi' wciąż w celowniku). To dlatego uczący się często kalkują po polsku strukturę myślenia na angielski i piszą zdania w rodzaju '*I was given book by somebody to me', próbując oddać polski szyk zamiast zaufać angielskiej, samodzielnej regule 'osoba jako podmiot'.
Kiedy używamy
- Rozpoznawanie 'I was given a book' jako historycznej innowacji średnioangielskiej, a nie odziedziczonej wprost cechy najstarszego angielskiego
- Świadomość typologicznej rzadkości tej konstrukcji pomaga zrozumieć, dlaczego dosłowne tłumaczenie z polskiego bywa zwodnicze
- Kontrast z polską konstrukcją bezosobową na -no/-to, w której odbiorca zawsze zostaje w celowniku, nigdy nie staje się podmiotem
- Zrozumienie, że angielska reguła bierna 'awansuj cokolwiek, co zachowuje się jak dopełnienie' jest szersza niż w większości języków sąsiednich
Kluczowe przykłady
indirect object passivizationhe was geven a boke (ME)Podarowano mi książkętypologiczna rzadkość
Przykłady
By Early Modern English, 'I was given a book' was already a fully established, ordinary sentence pattern.
Do wczesnonowoangielskiego 'I was given a book' było już w pełni ugruntowanym, zwyczajnym wzorcem zdania.
Polish says 'Podarowano mi to' — the recipient stays in the dative, exactly as it would have in Old English.
Polski mówi 'Podarowano mi to' — odbiorca zostaje w celowniku, dokładnie tak, jak zostałby w staroangielskim.
You cannot say '*I was podarowany a book' in either language — but for interestingly different structural reasons.
Nie da się powiedzieć '*Byłem podarowany książkę' — z interesująco odmiennych powodów strukturalnych w obu językach.
Most European languages still solve the 'hide the giver' problem the old way; English quietly rewrote its own rule.
Większość języków europejskich wciąż rozwiązuje problem 'ukrycia dawcy' po staremu; angielski po cichu przepisał własną regułę.
Wybór formy: zasada end-focus, dopełnienie zachowane i co stało się z 'gołą' bierną podwójną
Choosing the form: end-focus, the retained object, and what happened to the bare double passive
Zasady
Odbiorca jako domyślny, nieoznaczony wybórOdkąd średnioangielski otworzył możliwość dwóch pasywizacji tego samego zdania czynnego, angielski musiał też zdecydować, która z nich jest 'zwykła', a która naznaczona — i to osoba wygrała status formy domyślnej. 'I was given a book' jest krótsze, bardziej naturalne w mowie i statystycznie znacznie częstsze niż 'A book was given to me' — nie dlatego, że ta druga forma jest błędna, lecz dlatego, że angielska zasada porządku informacji (znane przed nowym, tzw. end-focus) najczęściej stawia osobę — zwykle już obecną w rozmowie — jako temat zdania, a nowość czy szczegół (co dokładnie dostała, w jakiej ilości) przesuwa ku końcowi, gdzie pada naturalny akcent zdaniowy.
Kiedy to jednak rzecz staje się podmiotem — i dlaczego to wcale nie jest 'gorsza' opcjaForma z rzeczą jako podmiotem wybierana jest świadomie, gdy to WŁAŚNIE rzecz jest tematem rozmowy — kontynuacją poprzedniego zdania — albo gdy odbiorca sam niesie nową, istotną informację, którą warto uwypuklić na końcu: 'The award was presented to a young researcher from Kraków' brzmi naturalniej niż odwrotna kolejność, jeśli to laureat jest tu ciekawostką, a nagroda już wcześniej padła w rozmowie. Ta forma dominuje też w stylu formalnym, urzędowym i dziennikarskim, gdzie regularnie trzeba wprowadzać odbiorcę jako nową, ważną informację — stąd jej częstość w nagłówkach prasowych i sprawozdaniach.
Dopełnienie zachowane, także jako zaimekGdy osoba staje się podmiotem, rzecz nie znika ze zdania — zostaje jako tzw. dopełnienie zachowane (retained object), formalnie wciąż dopełnienie czasownika, mimo że całe zdanie jest już bierne: 'I was given it', 'He was sent them', 'We were shown several options'. To dopełnienie zachowane może swobodnie przybrać formę zaimka, dokładnie tak samo, jak zwykłe dopełnienie bliższe w zdaniu czynnym — kolejny dowód na to, że gramatycznie zachowuje się identycznie jak każdy inny obiekt czasownika, tyle że w zdaniu, którego podmiot już 'awansował' skądinąd.
Zanikająca 'goła' forma biernej podwójnej: dlaczego dziś prawie zawsze potrzebne jest 'to/for'Ciekawy, rzadko omawiany fakt: forma z rzeczą jako podmiotem, ale BEZ jawnego 'to/for' — 'The book was given her', dosłowne przeniesienie starego szyku podwójnego do zdania biernego — była w dawniejszej, XVII–XIX-wiecznej angielszczyźnie w pełni akceptowalna i regularnie spotykana w prozie literackiej. We współczesnym standardowym angielskim niemal całkowicie ustąpiła miejsca formie z jawnym przyimkiem ('The book was given to her') i dziś brzmi wyraźnie staroświecko, książkowo albo dialektalnie (przetrwała silniej w pewnych odmianach regionalnych brytyjskiego angielskiego). To mały, ale wymowny przykład tego, jak stopniowo, w ciągu ostatnich dwóch stuleci, jawny przyimek 'skolonizował' obszar, który wcześniej wystarczała sama pozycja słowa — dokładnie odwrotny kierunek zmiany niż ten, który w średniowieczu zrodził szyk podwójny.
Kiedy używamy
- Domyślnie wybieraj osobę jako podmiot (I was given...), chyba że masz konkretny powód informacyjny, by postąpić inaczej
- Wybieraj rzecz jako podmiot (A book was given to...), gdy to ona jest tematem zdania albo gdy chcesz uwypuklić odbiorcę jako nową informację na końcu
- Dopełnienie zachowane może być zaimkiem: I was given it. / He was sent them. / We were shown several options
- Nie próbuj tworzyć dziś 'gołej' formy bez przyimka przy rzeczy jako podmiocie (*the book was given her) — brzmi archaicznie; użyj 'given to her'
Kluczowe przykłady
end-focusretained objectI was given itthe book was given her (archaiczne)
Przykłady
I was given a small notebook as a leaving present — nothing fancy, but I still have it.
Dostałem mały notes jako prezent pożegnalny — nic wystawnego, ale wciąż go mam.
The award was presented to a young researcher from Kraków at last night's ceremony.
Nagrodę wręczono wczoraj wieczorem młodemu badaczowi z Krakowa.
He was sent them by mistake and had to return every single one.
Wysłano mu je przez pomyłkę i musiał zwrócić każdą sztukę.
In nineteenth-century novels you still find 'the letter was handed her'; today we'd say 'handed to her'.
W XIX-wiecznych powieściach wciąż można spotkać 'the letter was handed her'; dziś powiedzielibyśmy 'handed to her'.
Give kontra explain: dlaczego to znaczenie, nie rodowód, decyduje, kto zostaje podmiotem strony biernej
Give versus explain: why meaning, not ancestry, decides who becomes the passive subject
Zasady
Kusząca, ale niepełna etymologiczna opowieśćSkoro szyk podwójny explain, describe czy suggest jest niegramatyczny w ogóle — 'explain me the situation' nie działa w żadnej postaci, jak już wiadomo z tematu o kolejności dopełnień — logiczną konsekwencją jest, że i strona bierna z osobą jako podmiotem musi być wykluczona: nie da się przecież awansować na podmiot czegoś, co nigdy nie było dopełnieniem tego czasownika. Kusi więc, by całą sprawę zamknąć jednym zdaniem: czasowniki rdzennie germańskie (give, tell, show) dopuszczają obie strony bierne, a czasowniki zapożyczone z francuskiego i łaciny (explain, describe, suggest) dopuszczają tylko wersję z rzeczą jako podmiotem. To wygodna opowieść — i, jak zaraz się okaże, tylko częściowo prawdziwa.
Falsyfikacja: 'say' i 'point out' obalają czysto etymologiczną wersjęGdyby o dostępności biernej z osobą jako podmiotem decydowało wyłącznie pochodzenie czasownika, rdzennie germańskie 'say' (od staroangielskiego 'secgan') i rodzime złożenie 'point out' powinny zachowywać się jak 'tell' — a tymczasem *'I was said the news' i *'I was pointed out the mistake' są w pełni niegramatyczne, dokładnie jak przy 'explain'. Z drugiej strony 'offer' i 'promise', mimo francusko-łacińskiego pochodzenia, swobodnie tworzą 'I was offered a job' i 'We were promised a refund'. Sama etymologia nie tłumaczy więc tego podziału do końca — jest co najwyżej silną, ale niedoskonałą korelacją, a nie prawdziwą przyczyną.
Prawdziwe kryterium: spowodowane posiadanie kontra zakomunikowanie treści o czymśRzeczywista linia podziału przebiega przez samo ZNACZENIE czasownika, a dokładnie przez pytanie: czy czasownik opisuje spowodowanie, że ktoś zaczyna coś POSIADAĆ (give, tell, show, send, teach, lend, sell, pay, award, offer, promise — wszystkie dają się sparafrazować jako 'sprawić, że X ma Y'), czy raczej opisuje przekazanie, upublicznienie lub sformułowanie treści NA TEMAT czegoś, bez konceptualizowania odbiorcy jako kogoś, kto 'posiada' tę treść w takim sensie, w jakim posiada się przedmiot (explain, describe, suggest, announce, admit, mention, report, say, point out, propose — wszystkie mówią raczej 'sformułować/upublicznić coś w odniesieniu do X'). 'Say' mimo germańskiego pochodzenia semantycznie należy do drugiej grupy — to czasownik czystego aktu mowy, nie transferu — i właśnie dlatego, a nie z powodu swojej etymologii, blokuje bierną z osobą jako podmiotem.
Praktyczna konsekwencja dla uczącego sięPonieważ granica jest semantyczna, najbezpieczniejszym testem nie jest sprawdzanie pochodzenia słowa (co wymagałoby słownika etymologicznego), lecz zadanie sobie pytania: 'czy ten czasownik opisuje przekazanie KOMUŚ jakiejś RZECZY (lub czegoś traktowanego jak rzecz, np. wiadomości, prezentu, zadania), czy raczej sformułowanie treści o jakimś temacie?'. Jeśli odpowiedź brzmi 'przekazanie rzeczy komuś' — bierna z osobą jako podmiotem zwykle działa. Jeśli 'sformułowanie treści o temacie' — zwykle nie działa, i jedyną poprawną formą pozostaje rzecz jako podmiot plus 'to': 'The situation was explained to me', nigdy '*I was explained the situation'.
Kiedy używamy
- give, tell, show, send, teach, lend, sell, pay, award, offer, promise → I was given/told/shown/sent/taught/lent/sold/paid/awarded/offered/promised + rzecz
- explain, describe, suggest, announce, admit, mention, report, say, point out, propose → wyłącznie: rzecz + was/were + imiesłów bierny + to + osoba
- Nie polegaj wyłącznie na etymologii — 'say' (germańskie) blokuje formę z osobą, 'offer'/'promise' (romańskie) ją dopuszczają
- Test praktyczny: 'przekazanie rzeczy komuś' → bierna z osobą działa; 'sformułowanie treści o temacie' → nie działa
Kluczowe przykłady
caused possession vs communicated propositionI was said ✗ / I was told ✓The situation was explained to meoffer/promise jako wyjątki
Przykłady
I was told the news before anyone else in the office.
Dowiedziałem się tej wiadomości przed wszystkimi innymi w biurze.
The situation was explained to me in painstaking detail, but I was still confused.
Sytuacja została mi wyjaśniona z niezwykłą szczegółowością, ale wciąż byłem zdezorientowany.
She was offered the position on the spot, right after the interview.
Zaproponowano jej stanowisko od razu po rozmowie kwalifikacyjnej.
A new policy was announced to the staff on Monday morning — nobody had been told anything in advance.
Nową politykę ogłoszono pracownikom w poniedziałek rano — nikt wcześniej nic nie wiedział.
Gdzie maszyneria się zacina: czasowniki miary, rozłam wśród czasowników czystego posiadania i dziwne 'of' przy ask
Where the machinery breaks: measure verbs, the split among possession-only verbs, and the strange 'of' of ask
Zasady
Czasowniki miary i stanu: strona bierna nie ma czego 'promować'Jak wiadomo z tematu o kolejności dopełnień, cost, take (w znaczeniu czasu), weigh czy resemble są czasownikami CZYSTEGO POSIADANIA bez żadnej ścieżki ruchu — a to, czego tamten temat jeszcze nie mówi, jest tym, dlaczego żaden z nich nie ma w ogóle żadnej strony biernej, ani z osobą, ani z rzeczą jako podmiotem: *'I was cost $20' i *'$20 was cost me' są oba niegramatyczne. Powód leży w samej naturze strony biernej: jej zadaniem jest wziąć uczestnika, który został przez kogoś lub coś FAKTYCZNIE PODDANY DZIAŁANIU, i uczynić go podmiotem, zwykle usuwając lub spychając na dalszy plan sprawcę tego działania. Ale 'kosztować' czy 'ważyć' nie opisują żadnego zdarzenia z odrębnym sprawcą działającym na kogoś — to statyczne relacje pomiaru czy wyceny, bez żadnego 'kto to komu zrobił', więc strona bierna po prostu nie ma na czym operować.
Rozłam wśród czasowników posiadania: refuse i deny wcale nie są jak costWarto tu obalić uproszczenie: nie wszystkie czasowniki 'czystego posiadania' zachowują się jak cost. Refuse, deny, charge, spare i forgive, mimo że wszystkie opisują abstrakcyjną zmianę stanu posiadania bez żadnej ścieżki ruchu, jak najbardziej dopuszczają stronę bierną z osobą jako podmiotem: 'She was refused a visa', 'He was denied access to the building', 'We were charged an extra fee', 'I was spared the details', 'He was forgiven his debt'. Różnica względem cost i wish leży w tym, że refuse/deny/charge/spare/forgive opisują konkretne, jednorazowe ZDARZENIE z wyraźnym sprawcą (ktoś komuś czegoś odmówił, kogoś czymś obciążył) — a nie czysto opisową, bezosobową kalkulację czy pomiar, jak przy cost czy weigh. Zdarzenie z odczuwalnym sprawcą daje stronie biernej dokładnie to, czego potrzebuje; czysty pomiar — nie.
'Wish' na granicy: dlaczego nawet życzliwe zdania go nie ratują'Wish' pozostaje interesującym przypadkiem granicznym: mimo że semantycznie bliżej mu do refuse/forgive niż do cost — 'wish' opisuje jednak nie zdarzenie oddziałujące na kogoś, lecz performatywny akt wypowiedzenia życzenia, skierowany NA kogoś, a nie SPRAWIAJĄCY w nim żadnej wymiernej zmiany stanu. '*You were wished luck' brzmi w standardowym angielskim wyraźnie nienaturalnie w porównaniu do w pełni zaakceptowanego 'I wish you luck' w stronie czynnej — kolejny dowód, że o dostępności strony biernej nie decyduje sama klasa składniowa czasownika (DOC albo nie-DOC), lecz subtelna, wymagająca osobnego zapamiętania interakcja między znaczeniem czasownika a tym, czy rzeczywiście istnieje 'stan po zdarzeniu', który passive miałoby opisać.
Dziwny przypadek 'ask ... of' — relikt osobnego, starszego znaczenia'Ask' w szyku podwójnym pyta o informację ('I was asked a question' — w pełni naturalne). Ale gdy to pytanie, a nie osoba, staje się podmiotem strony biernej, pojawia się zaskakujący przyimek — nie 'to', jak przy give, lecz 'of': 'A difficult question was asked of me', 'Too much is being asked of us'. Wynika to z tego, że 'ask' historycznie łączy w sobie dwa pokrewne, ale odrębne sensy: 'zapytać o coś' (bliższe germańskiemu rdzeniowi pytania) oraz starsze 'zażądać/wymagać czegoś OD kogoś' — sens zachowany dziś w wyrażeniach w rodzaju 'a lot is asked of a good teacher'. To właśnie ten drugi, żądający sens przyciąga 'of' zamiast 'to', bo semantycznie bliżej mu do 'wymagać CZEGOŚ OD kogoś' (require of) niż do 'przekazać coś DO kogoś' (give to) — skamielina, którą trzeba po prostu zapamiętać osobno.
Kiedy używamy
- cost, take (czas), weigh, resemble, last, lack, suit, fit → brak jakiejkolwiek strony biernej, w żadnej postaci
- refuse, deny, charge, spare, forgive → strona bierna z osobą jako podmiotem działa normalnie: She was refused a visa. / He was denied access.
- wish → tylko strona czynna (I wish you luck); '*you were wished luck' brzmi nienaturalnie
- ask + rzecz jako podmiot → 'of', nie 'to': A question was asked of me. / Too much is asked of us.
Kluczowe przykłady
*I was cost $20 ✗She was refused a visaasked OF me, not TO mebrak sprawcy = brak biernej
Przykłady
The trip cost us a small fortune — there's simply no passive form of this sentence at all.
Ta podróż kosztowała nas małą fortunę — to zdanie po prostu nie ma żadnej formy biernej.
She was refused a visa twice before finally being granted one on her third attempt.
Dwukrotnie odmówiono jej wizy, zanim w końcu ją otrzymała za trzecim razem.
I was spared the worst of the details, which I was grateful for at the time.
Oszczędzono mi najgorszych szczegółów, za co byłem wtedy wdzięczny.
A great deal is asked of anyone who wants to lead a team through a crisis like this.
Wiele wymaga się od każdego, kto chce poprowadzić zespół przez kryzys taki jak ten.