👻 Ekstrapozycja
Wybierz element z listy, żeby zobaczyć zasady, kiedy się go używa, i przykłady.
Uzupełniasz lukę poprawną odpowiedzią — ta sama zasada oceny pisowni co przy słówkach (drobne literówki są tolerowane).
It + be + przymiotnik + zdanie z that — ekstrapozycja podmiotu zdaniowego
It + be + adjective + that-clause — extraposition of a that-clause subject
Zasady
MechanizmZdanie podrzędne z 'that' pełniące funkcję logicznego podmiotu zostaje przesunięte na koniec zdania, a jego miejsce na początku zajmuje semantycznie puste 'it' — tzw. podmiot pozorny (dummy it). That he lied is obvious. → It is obvious that he lied.
Dlaczego 'it'Angielski unika długiego, 'ciężkiego' podmiotu na początku zdania — krótkie 'it' od razu sygnalizuje strukturę zdania, a najważniejsza informacja (ocena) pojawia się od razu po czasowniku, zamiast czekać na koniec długiego podmiotu.
Pomijanie 'that'Po wielu przymiotnikach 'that' można pominąć w mowie potocznej: It's obvious (that) he lied. — znaczenie się nie zmienia.
Typowe przymiotnikiobvious, clear, likely, unlikely, possible, impossible, strange, odd, surprising, true, ironic, remarkable, evident, doubtful — wszystkie wyrażają ocenę prawdziwości lub prawdopodobieństwa treści zdania z 'that'.
Kiedy używamy
- Formułowanie ocen i opinii o faktach bez wskazywania osoby, która ocenia (It is unlikely that prices will fall.)
- Styl formalny i pisemny — raporty, eseje, artykuły naukowe, wiadomości
- Kontrast z rzadką, książkową formą z podmiotem-zdaniem na początku (That prices will fall is unlikely.) — poprawna gramatycznie, ale brzmi sztywno i archaicznie; w naturalnej angielszczyźnie niemal zawsze wybiera się formę z 'it'
- Dodanie adresata oceny przez 'to somebody': It was clear to everyone that the plan wouldn't work.
Kluczowe przykłady
it is obvious thatit is likely thatit is surprising thatit is clear that
Przykłady
It is obvious that she hasn't slept in days.
To oczywiste, że nie spała od kilku dni.
It's unlikely that the meeting will finish early.
Jest mało prawdopodobne, że spotkanie skończy się wcześnie.
It was clear to everyone that the plan wouldn't work.
Dla wszystkich było jasne, że plan się nie powiedzie.
That the earth orbits the sun is a fact few would dispute.
To, że Ziemia krąży wokół Słońca, to fakt, któremu niewielu by zaprzeczyło.
It + be + przymiotnik + bezokolicznik — ekstrapozycja bez luki
It + be + adjective + to-infinitive — extraposition without a gap
Zasady
BudowaIt + be + przymiotnik + to-bezokolicznik (+ dopełnienie). It is important to arrive early. Bezokolicznik nie ma żadnej 'brakującej' pozycji (luki) — inaczej niż w konstrukcji tough movement.
Różnica względem tough movementW It's important to arrive early nic nie da się przenieść do pozycji podmiotu (arrive nie ma dopełnienia) — jedyna naturalna opcja to ekstrapozycja z 'it'. W It's easy to read this book można natomiast przenieść 'this book' do podmiotu (This book is easy to read) — to osobny mechanizm, opisany w temacie 'tough movement'.
Podmiot logiczny bezokolicznikaWykonawcę czynności można dodać przez 'for + rzeczownik/zaimek': It would be wise for her to apologise. — 'for her' wskazuje, kto ma coś zrobić.
Typowe przymiotnikiimportant, necessary, essential, vital, wise, pointless, useless, advisable, sensible, common, normal, rare, better, silly — oceniają czynność wyrażoną bezokolicznikiem.
Kiedy używamy
- Wyrażanie ogólnych ocen dotyczących czynności, bez wskazanego konkretnego wykonawcy (It's necessary to book in advance.)
- Dodanie konkretnego wykonawcy przez 'for + rzeczownik/zaimek' (It would be wise for you to see a doctor.)
- Rzadka, sztywna forma bez 'it' (To arrive early is important.) ograniczona niemal wyłącznie do bardzo formalnego lub retorycznego stylu
- Odróżnianie od konstrukcji z luką (tough movement), które dopuszczają dwie równoważne struktury zdaniowe
Kluczowe przykłady
it is important toit is necessary toit would be wise for... toit's essential to
Przykłady
It is essential to check the contract carefully before signing.
Konieczne jest dokładne sprawdzenie umowy przed podpisaniem.
It would be wise for you to see a doctor about that cough.
Rozsądnie byłoby, żebyś poszedł do lekarza z tym kaszlem.
It's pointless to argue with him when he's like this.
Nie ma sensu się z nim kłócić, kiedy jest w takim nastroju.
To succeed in this field requires enormous patience.
Żeby odnieść sukces w tej dziedzinie, potrzeba ogromnej cierpliwości.
It + czasownik + zdanie z that — ekstrapozycja z seem, happen, turn out i czasownikami bezosobowymi
It + verb + that-clause — extraposition with seem, happen, turn out and impersonal verbs
Zasady
BudowaIt + seems/appears/happens/turns out/transpires/follows + that + zdanie. It turned out that she'd known all along. — całe zdanie z 'that' jest logicznym podmiotem, a 'it' go tylko zapowiada.
Kontrast z raisingTo inny mechanizm niż raising (He seems to know, temat 'raising verbs'). Tam prawdziwy podmiot (he) rzeczywiście 'przenosi się' z podrzędnego zdania do zdania głównego. Tutaj 'it' nie odnosi się do żadnej realnej osoby ani rzeczy — jest czysto gramatycznym wypełniaczem.
Czasowniki z dopełnieniem osobowymit occurs to sb / it strikes sb / it dawns on sb + that — nagłe uświadomienie sobie czegoś: It occurred to me that I'd forgotten my keys. Osoba, która coś sobie uświadamia, jest dopełnieniem, a nie podmiotem.
Czasowniki bezosobowe wnioskowaniait matters / it follows / it stands to reason + that — podkreślają logiczne wynikanie lub znaczenie faktu (It doesn't follow that because she's rich, she's happy.)
Kiedy używamy
- Relacjonowanie wrażeń i wniosków bez wskazywania źródła informacji (It seems that nobody noticed.)
- Wyrażanie nagłego zrozumienia lub olśnienia przy pomocy occur to / strike / dawn on + osoba
- Podkreślanie logicznego wynikania jednego faktu z drugiego (It stands to reason that prices will rise.)
- Formalne raportowanie niespodziewanych odkryć (It transpired that the documents had been forged.)
Kluczowe przykłady
it seems thatit turned out thatit occurred to me thatit follows that
Przykłady
It seems that the flight has been delayed.
Wygląda na to, że lot został opóźniony.
It turned out that he'd been lying the whole time.
Okazało się, że kłamał przez cały czas.
It suddenly struck me that I'd met her before.
Nagle uświadomiłam sobie, że już ją kiedyś spotkałam.
It doesn't follow that because she's rich, she's happy.
Nie wynika z tego, że skoro jest bogata, to jest szczęśliwa.
It's a pity / no use + -ing — ekstrapozycja obowiązkowa i rzeczowniki oceniające
It's a pity / no use + -ing — obligatory extraposition and evaluative nouns
Zasady
Rzeczowniki oceniające + thatIt's a pity/shame/miracle/wonder/mystery + that... Fronted forma (That he survived is a miracle.) jest tu praktycznie niespotykana — w naturalnym języku ekstrapozycja jest obowiązkowa, nie tylko preferowana.
Stałe wyrażenia z gerundemIt's worth + -ing, it's no use/good + -ing, it's a waste of time + -ing — te wyrażenia przyjmują rzeczownik odsłowny (gerund), NIE 'to-infinitive': It's worth checking twice (nie: it's worth to check).
Zdania zależne z whetherPo niektórych czasownikach i wyrażeniach ('it doesn't matter', 'it makes no difference') podmiot zdaniowy może być pytaniem zależnym z 'whether': It doesn't matter whether you agree or not.
Obowiązkowy charakter 'it''It' pozostaje niezmiennym, obowiązkowym elementem zdania niezależnie od czasu czy osoby — angielski nie toleruje zdań bez podmiotu (*Is a pity that... jest niegramatyczne).
Kiedy używamy
- Wyrażanie żalu, zaskoczenia lub oceny sytuacji (It's a shame you couldn't come.)
- Formułowanie rad i rekomendacji w formie bezosobowej z gerundem (It's worth double-checking the figures.)
- Zdania zależne z whether po czasownikach/wyrażeniach oceniających ważność (It doesn't matter whether we win or lose.)
- Rozpoznawanie sytuacji, w których ekstrapozycja jest jedyną gramatyczną opcją (obowiązkowa), w odróżnieniu od wcześniejszych tematów, gdzie bywa tylko preferowana
Kluczowe przykłady
it's a pity thatit's worth -ingit's no use -ingit doesn't matter whether
Przykłady
It's a shame that you missed the party.
Szkoda, że nie było cię na imprezie.
It's worth reading the small print before you sign.
Warto przeczytać drobny druk przed podpisaniem.
It's no use crying over spilt milk.
Nie ma sensu płakać nad rozlanym mlekiem.
It doesn't matter whether we win or lose, as long as we try.
Nie ma znaczenia, czy wygramy, czy przegramy, dopóki się staramy.