🎞️ Przyszłość w przeszłości
Wybierz element z listy, żeby zobaczyć zasady, kiedy się go używa, i przykłady.
Uzupełniasz lukę poprawną odpowiedzią — ta sama zasada oceny pisowni co przy słówkach (drobne literówki są tolerowane).
was/were going to — plan widziany z wnętrza nieistniejącego już 'teraz'
was/were going to — a plan seen from inside a vanished present
Zasady
Budowawas/were + going to + bezokolicznik: I was going to call you, they were going to leave early. Formalnie jest to dokładnie ta sama konstrukcja, która w czasie teraźniejszym służy do mówienia o przyszłości ('be going to'), tyle że cały ten aparat — czasownik posiłkowy 'be' — został cofnięty o jeden krok wstecz, do czasu przeszłego. Nic więcej się nie zmienia: 'going to' zostaje nietknięte, bo to nie ono niesie informację o czasie, tylko 'be' przy nim.
Zanim zrozumiemy przeszłość, trzeba przypomnieć sobie, czym w ogóle jest 'going to'Konstrukcja 'be going to' zaczynała w późnym średniowieczu jako zwykłe, dosłowne zdanie o ruchu: 'I am going to London to buy bread' znaczyło tyle, co dziś — idę w jakimś kierunku w konkretnym celu. Gdzieś między XVI a XVII wiekiem angielszczyzna dokonała jednego z tych cichych, niezauważalnych skoków metaforycznych, które później okazują się rewolucją gramatyczną: skoro 'iść po coś' oznacza, że to coś już istnieje jako cel na horyzoncie, to samo rozumowanie dało się przenieść z przestrzeni na czas. Zamiast fizycznej podróży do miejsca, gdzie czeka chleb, mamy podróż w czasie do chwili, w której czeka zdarzenie — a skoro już 'jesteśmy w drodze' do niego (dosłownie albo w wyobraźni), to musi ono być czymś więcej niż zwykłym domysłem: musi być zamiarem lub przewidywaniem opartym na czymś, co widać już teraz. To dziedzictwo dosłownego ruchu tłumaczy, dlaczego 'going to' zawsze zakłada jakiś punkt zaczepienia w teraźniejszości — decyzję już podjętą albo dowód już widoczny — w przeciwieństwie do czysto wolitywnego, mogącego narodzić się w tej samej sekundzie 'will' (por. temat 'Formy przyszłości').
Model dwóch horyzontów: przeszłość, która miała własną przyszłośćNajlepszym sposobem, by naprawdę zrozumieć 'was going to', jest wyobrazić sobie dwa oddzielne horyzonty czasu, ułożone jeden za drugim jak dwie warstwy dekoracji teatralnej. Pierwszy horyzont to chwila w przeszłości, w której ktoś stał i patrzył przed siebie — to był wtedy jego 'teraz'. Drugi horyzont to zdarzenie, które z tamtego miejsca wyglądało na przyszłość — leżało gdzieś dalej, jeszcze nienadeszłe. Kiedy dzisiaj mówimy 'I was going to call you', nie opisujemy jednej chwili, lecz odtwarzamy całą tę scenę: cofamy się do owego dawno minionego 'teraz' i patrzymy razem z tamtą wersją samych siebie w stronę zdarzenia, które z tamtej perspektywy dopiero miało nadejść. Gramatycznie widać tylko jedno 'was' — ale pojęciowo w zdaniu mieszczą się dwa piętra czasu, nie jedno. To właśnie ta podwójność odróżnia 'was going to' od zwykłego czasu przeszłego, który ma tylko jeden horyzont.
Dlaczego niemal zawsze czuć w tym rozczarowanie'I was going to fix the roof, ale zaczęło padać' — ta konstrukcja niesie tak silne wrażenie niespełnienia, że wielu uczących się traktuje je jako regułę gramatyczną. W rzeczywistości to nie reguła, lecz logika rozmowy. Gdyby plan się powiódł, najbardziej naturalnym, ekonomicznym sposobem powiedzenia o tym byłoby po prostu opisać sam fakt w zwykłym czasie przeszłym: 'I fixed the roof'. Mówiąc zamiast tego o samym ZAMIARZE sprzed zdarzenia, mówiący milcząco sugeruje, że między zamiarem a jego realizacją coś się wydarzyło — bo inaczej po co wspominać o planie, skoro można było opowiedzieć o skutku? To zjawisko językoznawcy nazywają implikaturą konwersacyjną: nie jest ono zaszyte w samej gramatyce na twardo, można je odwołać wprost ('I was going to walk there, and in the end I actually did'), ale bez takiego jawnego zaprzeczenia domyślne odczytanie zawsze skłania się ku porażce, przerwaniu lub zmianie planów.
Cofnięty dowód: przewidywanie na podstawie tego, co było widać wtedyTak jak 'be going to' w teraźniejszości potrafi zapowiadać coś na podstawie namacalnych, widocznych już oznak ('Look at those clouds — it's going to rain'), tak samo 'was going to' potrafi relacjonować przewidywanie oparte na dowodach widocznych w owej minionej chwili, nie dzisiaj: 'The sky was dark grey — it was obviously going to storm.' Mówiący nie twierdzi, że burza nadejdzie teraz ani że wie to dzisiaj — przenosi nas z powrotem pod tamto niebo i każe nam zobaczyć chmury jego dawnymi oczami. Ten wariant, w przeciwieństwie do wariantu z niespełnionym planem, wcale nie musi kończyć się porażką przewidywania: burza rzeczywiście mogła nadejść. Różnicę robi kontekst — czy mówimy o czyimś zamiarze, czy o czyimś odczycie sytuacji.
Granica z narracyjnym 'would': zamiar kontra sam fakt'Was going to' zawsze zakłada, że w tamtej przeszłej chwili istniał już jakiś zamiar, plan lub dająca się zaobserwować przesłanka — coś, co można by wskazać palcem, gdyby cofnąć czas. Narracyjne 'would', o którym mowa w kolejnym temacie, nie ma tego wymogu: może opisywać zdarzenie, którego nikt nie planował i którego nikt się nie spodziewał. To rozróżnienie — 'ktoś już wtedy coś zamierzał' kontra 'coś po prostu miało się wydarzyć, niezależnie od niczyjej woli' — jest osią, wzdłuż której warto rozstrzygać, której z dwóch form użyć.
Kiedy używamy
- Zamiar podjęty przed jakimś momentem w przeszłości, o którym wiemy, jak się (nie) skończył: She was going to study medicine, but she changed her mind at the last moment.
- Plan przerwany lub udaremniony przez inne wydarzenie, z domyślnym poczuciem niespełnienia: We were going to have a picnic, but it poured with rain.
- Uprzejme, złagodzone przypomnienie o czymś, co ktoś już zamierzał zrobić, zanim rozmówca zdążył to powiedzieć: I was going to ask you the very same thing.
- Przewidywanie oparte na oznakach widocznych w tamtej chwili w przeszłości, a nie dzisiaj: The sky was dark grey — it was obviously going to storm.
- Jawne odwołanie domyślnej implikatury niepowodzenia, gdy plan jednak się powiódł: I was going to give up, but somehow I actually finished it.
Kluczowe przykłady
was going towere going tounfulfilled plandouble horizoncancelled implicature
Przykłady
I was going to email you, but I completely forgot.
Miałem do ciebie napisać maila, ale zupełnie zapomniałem.
They were going to sell the house, but the market crashed just weeks before the sale.
Mieli sprzedać dom, ale rynek załamał się na kilka tygodni przed sprzedażą.
He was going to apologise, but she hung up before he could get a word in.
Zamierzał przeprosić, ale ona rozłączyła się, zanim zdążył cokolwiek powiedzieć.
We were going to take the early train, so we set the alarm for five.
Mieliśmy jechać wczesnym pociągiem, więc nastawiliśmy budzik na piątą.
I was going to say no, and then, to my own surprise, I said yes.
Miałem zamiar odmówić, a potem, ku własnemu zdziwieniu, powiedziałem tak.
would w narracji — przyszłość widziana z przeszłości
would — the narrative future-in-the-past
Zasady
Budowawould + bezokolicznik bez 'to': dokładnie ta sama forma powierzchniowa co warunkowe 'would', ale bez żadnego znaczenia warunkowego w środku. Nic w samym słowie nie mówi nam, z którym 'would' mamy do czynienia — o tym decyduje wyłącznie kontekst, o czym więcej w dalszej części tego tematu.
Geneza: 'wolde' jako zwykła przeszłość 'chcieć''Would' to historycznie nic innego jak forma przeszła 'will' — staroangielskie 'wolde', czas przeszły od 'willan' ('chcieć'). Skoro 'will' z czasem wyblakło z czystej woli do neutralnego znacznika przewidywanej przyszłości (patrz temat 'Formy przyszłości'), to jego forma przeszła musiała odziedziczyć dokładnie tę samą funkcję, tylko przesuniętą o jedno pole czasowe do tyłu: tak jak 'will' zapowiada coś z perspektywy DZISIAJ, tak 'would' zapowiada coś z perspektywy pewnego punktu w PRZESZŁOŚCI. To dokładnie ten sam manewr, który zachodzi w mowie zależnej, gdy 'I will call you' zamienia się w 'He said he would call me' — i wcale nie przez przypadek: obie sytuacje to ten sam mechanizm gramatyczny, tylko jedna ma widoczny czasownik wprowadzający ('he said'), a druga chowa go w samej postawie narratora.
Narodziny konwencji literackiej: głos wszechwiedzącego narratoraTo narracyjne użycie 'would' na dobre zadomowiło się w angielskiej prozie realistycznej i biograficznej XIX wieku, gdy pisarze — od Dickensa po autorów encyklopedii i wspomnień — potrzebowali sposobu, by zapowiedzieć czytelnikowi los bohatera, nie wychodząc przy tym poza gramatyczną ramę czasu przeszłego, w której toczy się cała reszta opowieści. Narrator, który już zna zakończenie historii, mógł w ten sposób puścić czytelnikowi oko, zanim jeszcze bohater cokolwiek podejrzewał: 'Little did she know that this decision would change her life.' Formuła 'little did X know' stała się tak rozpoznawalnym sygnałem tej techniki, że dziś działa niemal jak etykieta gatunkowa — sygnalizuje ironię losu, zanim jeszcze padnie samo 'would'.
Neutralność wobec spełnienia — dokładne przeciwieństwo 'was going to'O ile 'was going to' domyślnie sugeruje, że plan się NIE powiódł, o tyle narracyjne 'would' domyślnie zakłada coś wręcz przeciwnego: opisywane zdarzenie zwykle rzeczywiście nastąpiło, bo narrator relacjonuje je z pozycji kogoś, kto już zna dalszy ciąg historii. 'The young clerk would one day become the company's CEO' nie zostawia miejsca na wątpliwość — to nie hipoteza ani czyjś zamiar, tylko fakt z przyszłości opowiadany tak, jakby już się wydarzył, bo z punktu widzenia narratora rzeczywiście się wydarzył. Ta różnica biegunowości — 'zwykle nie wyszło' kontra 'zwykle wyszło' — jest jednym z najbardziej praktycznych testów odróżniających te dwie konstrukcje.
Rozszerzenie aspektowe: 'would be doing' dla równoległych scenTak jak zwykłe 'would' zapowiada pojedyncze zdarzenie leżące w przyszłości względem punktu narracji, tak 'would be + czasownik-ing' potrafi zapowiedzieć czynność w TRAKCIE trwania w owym przyszłym-z-przeszłości momencie, a nie jako zamknięty fakt: 'In five years' time, she would be running her own company' opisuje nie moment założenia firmy, lecz cały stan rzeczy trwający wtedy wokół tego momentu — tak jakby narrator na chwilę zatrzymał kamerę na przyszłej scenie i pozwolił jej trwać, zamiast tylko ją zaanonsować. To dokładnie ta sama różnica, która w zwykłym systemie czasów odróżnia 'she ran' od 'she was running' — aspekt ciągły pokazuje wnętrze zdarzenia, aspekt prosty pokazuje je jako punkt.
Rozbrajanie dwuznaczności: kontekst, nie formaPonieważ 'would' narracyjne i 'would' warunkowe wyglądają identycznie, jedynym ratunkiem jest kontekst zdaniowy: obecność osobnego zdania z 'if' (lub jego brak), obecność wyrażeń czasowych typu 'years later', 'in time', 'one day', 'not until 1990' oraz sam fakt, że mowa jest o czymś, co naprawdę się wydarzyło, a nie o hipotetycznym warunku. Zdanie 'He would leave the country' bez żadnego kontekstu jest gramatycznie niejednoznaczne — dopiero zdanie 'Nobody suspected that within a year, he would leave the country for good' jednoznacznie wskazuje na czyste, narracyjne zapowiadanie faktu.
Łagodząca kolokacja: 'would go on to'Samo, gołe 'would' potrafi brzmieć nieco sucho i abstrakcyjnie jako zapowiedź czegoś odległego, dlatego angielszczyzna wykształciła zestaw utartych zwrotów, które łagodzą to przejście i podkreślają, że mowa o dalszym ciągu historii, a nie o jednym izolowanym fakcie: 'she would go on to win three Olympic medals', 'the company would later become a household name'. 'Go on' w tym zestawieniu to zwykłe, stare znaczenie 'kontynuować, iść dalej' — narracyjne 'would' i czasownik 'go on' wzmacniają się nawzajem, jedno mówi 'to się jeszcze wydarzy', drugie mówi 'a potem historia potoczyła się dalej'.
Kiedy używamy
- Zapowiedź w narracji tego, co stanie się później w historii, zwykle z dramatycznym lub ironicznym zabarwieniem: He left the village that morning, never suspecting he would never return.
- Podkreślenie ironii losu lub nieprzewidzianego zwrotu akcji, typowe dla stylu biograficznego: The young clerk would one day become the company's CEO.
- Sucha relacja historyczna o wydarzeniach, które miały dopiero nastąpić, bez elementu zaskoczenia: In 1990 nobody imagined that the wall would fall within months.
- Opis stanu lub czynności trwającej w przyszłym-z-przeszłości momencie, przez formę ciągłą: A decade later, she would still be fighting the same legal battle.
- Łagodne wprowadzenie dalszego ciągu historii przez utrwaloną kolokację: The small workshop would go on to become one of the country's biggest employers.
Kluczowe przykłady
would (narrative)future in the pastlittle did he knowwould go on towould be doing
Przykłady
Little did he know that the phone call would change everything.
Nie miał pojęcia, że ten telefon wszystko zmieni.
The boy who delivered newspapers on that street would later become a famous author.
Chłopiec, który roznosił gazety na tej ulicy, miał później zostać znanym pisarzem.
She didn't know it yet, but she would meet her future husband that very evening.
Jeszcze o tym nie wiedziała, ale tego właśnie wieczoru miała poznać swojego przyszłego męża.
Within a few years, the quiet clerk would be running the entire department.
W ciągu kilku lat cichy urzędnik miał już kierować całym działem.
The company would go on to dominate the market for the next decade.
Firma miała później zdominować rynek na kolejną dekadę.
was/were to + bezokolicznik — ustalenie, przeznaczenie i dokonany bezokolicznik, który się nie ziścił
was/were to + infinitive — arrangement, fate and the perfect that never happened
Zasady
Budowawas/were + to + bezokolicznik — formalny, bardziej urzędowy odpowiednik zarówno 'was going to', jak i narracyjnego 'would': The minister was to arrive at noon. Odmiana przecząca (was not to) i pytająca zachowują się jak przy zwykłym czasowniku posiłkowym 'be'.
Geneza: 'to' jako kierunek i cel, nie tylko cząstka bezokolicznikaDzisiejsze 'to' przed bezokolicznikiem wywodzi się ze staroangielskiego celownikowego bezokolicznika na '-enne' poprzedzonego przyimkiem 'tō' — dosłownie 'w kierunku robienia czegoś', 'ku wykonaniu czegoś' (np. 'tō berenne', 'w celu niesienia'). Ten sam przyimek 'tō' w staroangielskim znaczył fizyczny kierunek, tak jak dziś w 'go to London'. Konstrukcja 'be + to-bezokolicznik' odziedziczyła więc z samego rdzenia poczucie, że coś jest 'wymierzone', 'wycelowane', 'ustawione w stronę' pewnego zdarzenia — z zewnątrz, przez plan, harmonogram albo porządek rzeczy, a nie przez czyjąś osobistą wolę (jak 'will') czy widoczny dziś dowód (jak 'going to'). To dlatego 'be to' zawsze brzmi bardziej bezosobowo i formalnie niż obie te konstrukcje — mowa w niej nie o tym, co ktoś CHCE zrobić, tylko o tym, co zostało z góry USTAWIONE do zrobienia.
Od instytucji do przeznaczenia: dlaczego przeszłość zmienia sens tej samej konstrukcjiW czasie teraźniejszym 'be to' relacjonuje ustalenia żywej, wciąż działającej instytucji — regulaminu, rozkładu jazdy, komunikatu prasowego (por. temat 'Be + to-bezokolicznik'). Kiedy tę samą konstrukcję przesuniemy w przeszłość, ta zewnętrzna instytucja przestaje być czymś, co można jeszcze odwołać czy zmienić — staje się faktem dokonanym, którego skutki czytelnik czy słuchacz już zna. To właśnie sprawia, że 'was/were to' w narracji literackiej i historycznej brzmi jak głos losu mówiącego z perspektywy kogoś, kto już wie, jak się wszystko skończyło: 'He was to spend the next ten years in exile' nie jest relacją z niczyjego planu — to zapowiedź czegoś nieuchronnego, podanego czytelnikowi niejako z góry, tak jakby historia była już napisana, zanim bohater zdążył cokolwiek zrobić.
'was never to' — obietnica, która na zawsze pozostała pustaForma przecząca w tym trybie narracyjnym nie znaczy zwyczajnie 'nie miał zamiaru' — oznacza coś znacznie bardziej ostatecznego: oczekiwanie, które istniało (czytelnik mógłby się go spodziewać), a które nigdy, przenigdy się nie ziściło, bo dalsze losy to uniemożliwiły. 'She was never to see her homeland again' brzmi niemal elegijnie, jak epitafium — informuje nie tylko o braku powrotu, ale o całkowitym i nieodwracalnym zamknięciu tej możliwości przez resztę czyjegoś życia. To rejestr charakterystyczny dla biografii, nekrologów i prozy historycznej, rzadki w codziennej rozmowie.
Dokonany bezokolicznik 'was to have done': plan podwójnie oddalony od rzeczywistości'Was/were to have + imiesłów bierny' piętrzy na sobie dwie niezależne warstwy oddalenia od faktów: samo 'was to' już przenosi nas w przeszłe ustalenie, a dokonany bezokolicznik 'to have done' dokłada drugą warstwę — jasny sygnał, że to ustalenie miało zostać zrealizowane PRZED pewnym momentem, a mimo to nie zostało. 'The bridge was to have been finished by June' oznacza dokładnie tyle, co zdanie z dopiskiem 'ale nie została ukończona' — samo 'have been finished' już to zapowiada, bez potrzeby żadnego dodatkowego zaprzeczenia. To jedna z niewielu konstrukcji w angielskim, w której sama forma czasownika, bez żadnego 'but' czy 'however', z góry zakłada niepowodzenie.
Strona bierna: 'was to be done'Ponieważ 'be to' swobodnie łączy się ze stroną bierną w czasie teraźniejszym ('is to be built', 'are to be introduced'), to samo dzieje się po przesunięciu w przeszłość: 'The new wing was to be opened by the mayor' opisuje formalnie zaplanowane wydarzenie bierne, którego podmiot jest odbiorcą, a nie sprawcą działania — szczegóły samej strony biernej i jej łączenia z czasownikami modalnymi omawia osobny temat 'Strona bierna z czasownikami modalnymi'.
Kiedy używamy
- Oficjalny harmonogram lub protokół relacjonowany w stylu formalnym, prasowym: The ceremony was to take place at the royal palace.
- Nieuchronne, losowe wydarzenie w narracji biograficznej lub historycznej, podane z perspektywy kogoś, kto zna dalszy ciąg: The young officer was to die just weeks before the war ended.
- Podkreślenie, że oczekiwane wydarzenie nigdy, przenigdy nie nastąpiło: They were never to speak to each other again.
- Plan lub zobowiązanie, które definitywnie się nie powiodło, wyrażone samą formą dokonaną: The new terminal was to have opened in spring, but construction stalled for years.
- Formalna strona bierna zaplanowanego wydarzenia z przeszłości: The treaty was to be signed within the month.
Kluczowe przykłady
was towere towas never towas to have doneformal arrangementfate
Przykłady
The president was to visit three countries during his tour.
Prezydent miał odwiedzić trzy kraje podczas swojej podróży.
He was to become one of the most influential scientists of his generation.
Miał zostać jednym z najbardziej wpływowych naukowców swojego pokolenia.
She was never to return to the town where she was born.
Nigdy więcej nie miała wrócić do miasta, w którym się urodziła.
The talks were to have concluded on Friday, but they dragged on for another week.
Rozmowy miały się zakończyć w piątek, ale przeciągnęły się o kolejny tydzień.
The bridge was to have been finished by June, yet it remained half-built for years.
Most miał być ukończony do czerwca, a jednak przez lata pozostawał w połowie zbudowany.
Wybór między trzema formami i związek z mową zależną
Choosing between the three, and the link to reported speech
Zasady
Ten sam manewr, który zna mowa zależnaGdy przenosimy czyjąś wypowiedź do mowy zależnej, 'will' zwykle zamienia się na 'would', a 'is/are going to' na 'was/were going to' — to nie jest osobna reguła do zapamiętania, tylko dokładnie ten sam mechanizm, który rządzi całym niniejszym tematem: przesunięcie punktu odniesienia (tzw. Origo — zobacz temat 'Mowa zależna') z teraźniejszości mówiącego do jakiegoś momentu w przeszłości. W mowie zależnej ten moment wyznacza wprost czasownik wprowadzający ('he said', 'she promised'). W czystej narracji ten sam moment wyznacza samo osadzenie opowieści w przeszłości — narrator nie musi w ogóle użyć czasownika typu 'said', wystarczy, że cała historia dzieje się 'wtedy', a nie 'teraz'. Dlatego 'future in the past' najlepiej rozumieć jako uogólnienie backshiftu na sytuacje bez żadnego jawnego cudzysłowu.
Jak wybrać właściwą formę: trzy pytania zamiast jednej tabelkiZamiast uczyć się na pamięć, kiedy użyć której formy, warto zadać sobie po kolei trzy pytania. Po pierwsze: czy w grze był czyjś osobisty, wcześniejszy zamiar, który mógł się nie powieść? Jeśli tak — 'was/were going to'. Po drugie: czy chodzi po prostu o fakt, który miał dopiero nadejść, niezależnie od niczyjej woli, zwykle podany z perspektywy kogoś, kto już zna zakończenie? Jeśli tak — narracyjne 'would'. Po trzecie: czy chodzi o coś ustalonego z góry przez zewnętrzny autorytet — instytucję, protokół, a w prozie literackiej samo przeznaczenie — i czy warto podkreślić formalny, niemal urzędowy ton? Jeśli tak — 'was/were to'. Te trzy pytania nie wykluczają się nawzajem w obrębie jednego tekstu: dobra proza historyczna często miesza wszystkie trzy formy w jednym akapicie, w zależności od tego, o czym akurat mowa.
Wspólny mianownik: przyszłość względem przeszłości, nie względem terazWszystkie trzy konstrukcje — 'was going to', narracyjne 'would' i 'was to' — łączy jedna cecha konstrukcyjna: opisują coś, co jest przyszłością względem pewnego punktu w PRZESZŁOŚCI, a nie przyszłością względem chwili mówienia. To właśnie ta wspólna cecha uzasadnia zbiorczą nazwę 'future in the past' i odróżnia cały ten temat od zwykłych czasów przyszłych, w których punktem odniesienia zawsze jest 'teraz' mówiącego.
Mieszanie form dla efektu stylistycznegoW dłuższej narracji historycznej czy biograficznej autorzy świadomie przełączają się między formami, by sygnalizować zmianę rejestru: 'was to' zarezerwowane dla oficjalnych wydarzeń i dat, narracyjne 'would' dla osobistego losu bohatera, a 'was going to' dla momentów, w których czyjś prywatny plan zderza się z historią. Taki akapit mógłby brzmieć: 'The delegation was to arrive in Vienna on the fourteenth. Nobody in the party suspected that the journey would end in disaster before they ever reached the city — the young attaché who was going to present the treaty never even opened his briefcase.' Trzy formy, trzy różne odcienie tej samej idei: przyszłość widziana z przeszłości.
Kiedy używamy
- Rozpoznanie, że zdanie mówi o przyszłości z perspektywy przeszłego momentu, a nie z perspektywy 'teraz'.
- Wybór 'was going to' dla planu z możliwością niepowodzenia: I was going to text you, but my phone died.
- Wybór narracyjnego 'would' dla suchej zapowiedzi biegu wydarzeń: Nobody guessed that the quiet student would win the prize.
- Wybór formalnego 'was to' dla oficjalnych ustaleń lub stylu literackiego: The talks were to resume the following Monday.
- Zamiana 'will'/'going to' na 'would'/'was going to' przy relacjonowaniu czyichś słów: 'I'll help,' he said. → He said he would help.
Kluczowe przykłady
will vs wouldgoing to vs was going toreported speech backshiftfuture in the past summaryOrigo
Przykłady
He promised he would finish the report by Friday.
Obiecał, że skończy raport do piątku.
I was going to buy tickets online, but the website kept crashing.
Miałem kupić bilety online, ale strona ciągle się zawieszała.
Nobody in the room realised they were watching a future world champion.
Nikt w tym pokoju nie zdawał sobie sprawy, że patrzy na przyszłego mistrza świata.
The negotiations were to determine the country's future for decades.
Negocjacje miały zdecydować o przyszłości kraju na dziesięciolecia.
Głębsze wody: warstwy ciągłe i dokonane oraz granice systemu
Deeper waters: continuous and perfect layers, and the limits of the system
Zasady
Ciągłość w tle: 'was going to be doing' i 'would be doing'Zarówno 'was going to', jak i narracyjne 'would' potrafią przyjąć aspekt ciągły, gdy chcemy pokazać nie sam fakt zdarzenia, lecz czynność trwającą w tle owego przyszłego-z-przeszłości momentu: 'By this time next week, I was going to be lying on a beach' opisuje nie samo zdarzenie wyjazdu, lecz stan wypoczywania rozciągnięty wokół tamtego przyszłego punktu, widziany z jeszcze wcześniejszej przeszłości. Ten sam mechanizm działa z narracyjnym 'would be doing': 'This time next year, she would be living in a country she had never even visited.' W obu przypadkach forma ciągła 'zamraża' kamerę w środku czynności, zamiast pokazywać ją jako zamknięty punkt — dokładnie ta sama logika aspektu, która w zwykłym systemie czasów odróżnia 'I read' od 'I was reading'.
Potrójne oddalenie: rzadkie 'was going to have done'Gramatyka angielska dopuszcza teoretycznie jeszcze jeden krok: dołożenie aspektu dokonanego do 'was going to', co daje 'was going to have done' — konstrukcję piętrzącą aż trzy niezależne warstwy oddalenia od chwili mówienia (przeszły punkt odniesienia, przyszłość względem niego, i dokonanie względem tamtej przyszłości). Zdanie w rodzaju 'By the time she arrived, he was going to have finished the report — but then the printer broke down' jest w pełni poprawne, lecz w praktyce niezwykle rzadkie: użytkownicy języka niemal zawsze wolą prostsze, mniej piętrowe rozwiązania, takie jak samo 'was to have finished' albo zwykłe opisanie sytuacji dwoma osobnymi zdaniami. Warto znać tę formę receptywnie — by rozpoznać ją w tekście — nawet jeśli produktywnie sięga się po nią rzadko.
Trzy różne 'would' na jednej liście — i jak ich nie pomylićAngielskie 'would' prowadzi w gruncie rzeczy potrójne życie, a wszystkie trzy formy wyglądają identycznie na papierze. Po pierwsze, 'would' warunkowe, żyjące wewnątrz zdań z 'if' lub ich domyślnym odpowiednikiem (patrz temat 'Okresy warunkowe'). Po drugie, 'would' habitualne, opisujące powtarzający się nawyk w przeszłości, bliźniacze wobec 'used to' (patrz temat 'Used to / would'): 'Every summer, we would visit our grandparents.' Po trzecie, omawiane w tym temacie narracyjne 'would' zapowiadające pojedyncze zdarzenie, które miało nadejść. Rozróżnienie tych trzech nie opiera się na samej formie, lecz na trzech różnych pytaniach: czy istnieje ukryty warunek (warunkowe), czy mowa o czymś POWTARZALNYM (habitualne), czy o JEDNORAZOWYM zdarzeniu leżącym w przyszłości względem punktu narracji (nasze narracyjne 'would'). Zdanie 'He would call her every evening' bez kontekstu może więc, w zasadzie, znaczyć każdą z tych trzech rzeczy naraz — dopiero szerszy fragment tekstu rozstrzyga, o którą chodzi.
Sąsiad, z którym nie warto go mylić: 'was about to'Blisko spokrewnioną, lecz odrębną konstrukcją jest 'was about to' — bliska krewna dzisiejszego 'be about to' (patrz temat 'Bliska przyszłość'), która nie zapowiada ogólnego zamiaru czy planu, tylko coś dosłownie o WŁOS od wydarzenia się, w tej samej niemal chwili: 'I was about to leave when the phone rang' opisuje sekundy, nie tygodnie czy miesiące planowania, jak to bywa przy 'was going to'. Różnica jest więc nie tyle gramatyczna, co skalowa: 'was going to' obejmuje szerokie pole czasowe między zamiarem a jego (nie)realizacją, podczas gdy 'was about to' ściska tę odległość niemal do zera.
Kiedy używamy
- Opis czynności trwającej w tle przyszłego-z-przeszłości momentu, a nie samego zdarzenia: By six, we were going to be sitting down for dinner.
- Rzadka, potrójnie oddalona forma dokonana dla zaawansowanej narracji: He was going to have finished by noon, had the delay not happened.
- Rozpoznanie, czy 'would' jest warunkowe, habitualne czy narracyjne, na podstawie szerszego kontekstu, nie samej formy.
- Odróżnienie ogólnego zamiaru ('was going to') od zdarzenia o włos od wydarzenia się ('was about to'): I was about to knock when the door opened on its own.
Kluczowe przykłady
would be doingwas going to have donethree kinds of wouldwas about toaspect
Przykłady
By this time next week, I was going to be lying on a beach somewhere warm.
O tej porze za tydzień miałem już wylegiwać się na jakiejś ciepłej plaży.
This time next year, she would be living in a city she had never even visited.
Za rok o tej porze miała już mieszkać w mieście, którego nigdy wcześniej nie odwiedziła.
Every summer, as children, we would spend hours by the river — quite a different 'would' from the one telling us what happened next.
Każdego lata, jako dzieci, spędzaliśmy godziny nad rzeką — to zupełnie inne 'would' niż to, które zapowiada dalszy ciąg wydarzeń.
I was about to give up when the letter finally arrived.
Miałem już zamiar się poddać, kiedy w końcu przyszedł list.