✂️ Gapping i stripping
Wybierz element z listy, żeby zobaczyć zasady, kiedy się go używa, i przykłady.
Uzupełniasz lukę poprawną odpowiedzią — ta sama zasada oceny pisowni co przy słówkach (drobne literówki są tolerowane).
Gapping — pomijanie powtórzonego czasownika w zdaniu współrzędnym
Gapping — omitting a repeated verb in coordination
Zasady
BudowaW drugim (i kolejnym) zdaniu współrzędnym pomijamy powtarzający się czasownik, zostawiając tylko kontrastowane elementy: Tom had steak, and Ann salad. (= Ann had salad)
Wymagana koordynacjaGapping działa wyłącznie w zdaniach połączonych spójnikiem współrzędnym (and, but, or) — nigdy w zdaniu podrzędnym wprowadzonym przez because, although czy when
Luka w środkuPominięty element znajduje się w środku drugiego zdania, między dwoma pozostawionymi elementami — stąd nazwa 'gapping' (luka)
ParalelizmKonstrukcja wymaga wyraźnej symetrii między zdaniami — te same role gramatyczne (podmiot, dopełnienie) muszą się sobie odpowiadać
Kiedy używamy
- Unikanie powtórzeń przy wyliczaniu równoległych faktów lub kontrastów (Some students chose French, others German.)
- Częste w stylu formalnym i pisanym — w mowie potocznej ludzie chętniej powtarzają czasownik
- Można pominąć więcej niż jeden element, jeśli obie części zdania mają identyczną strukturę składniową
- Nie da się zastosować gappingu, jeśli zdania łączy spójnik podrzędny lub jeśli struktury nie są symetryczne
Kluczowe przykłady
gappingTom had steak, and Ann saladelipsa czasownikazdania współrzędne
Przykłady
Tom ordered fish, and Mary chicken.
Tom zamówił rybę, a Mary kurczaka.
Some students chose French, and others German.
Niektórzy studenci wybrali francuski, a inni niemiecki.
He plays the guitar, and his sister the piano.
On gra na gitarze, a jego siostra na pianinie.
One group studied grammar, and the other vocabulary.
Jedna grupa uczyła się gramatyki, a druga słownictwa.
Stripping — pozostawienie tylko jednego elementu zdania
Stripping — bare argument ellipsis with too / either / not
Zasady
BudowaCały drugi predykat znika, a zostaje tylko jeden element (najczęściej podmiot) plus too/as well (zgoda) albo not (zaprzeczenie): Tom likes coffee, and Ann too. / Tom likes coffee, but not Ann.
Różnica względem gappinguGapping zostawia dwa lub więcej kontrastowanych elementów; stripping redukuje drugie zdanie do JEDNEGO elementu — reszta predykatu znika bez śladu, bez żadnego operatora pomocniczego
Pozycja too/nottoo/as well stoi bezpośrednio po zachowanym elemencie (and Ann too), a not zwykle poprzedza go po spójniku but (but not Ann)
Zachowany elementElementem, który zostaje, może być podmiot, dopełnienie lub okolicznik — zależnie od tego, co jest w danym zdaniu kontrastowane
Kiedy używamy
- Krótkie, eliptyczne potwierdzenie lub zaprzeczenie tego samego faktu wobec innego podmiotu lub obiektu
- Bardzo naturalne w mowie potocznej jako sposób na uniknięcie powtarzania całego predykatu
- Not bez operatora pomocniczego brzmi bardziej zwięźle niż pełna forma z 'doesn't/isn't'
- Nie należy mylić strippingu z elipsą czasownikową (so/neither + operator), gdzie operator pomocniczy pozostaje w zdaniu
Kluczowe przykłady
strippingand Ann toobut not Tomelipsa argumentu
Przykłady
John smokes, and Mary too.
John pali, Mary też.
I like jazz, but not classical music.
Lubię jazz, ale nie muzykę klasyczną.
We won the first game, and the second too.
Wygraliśmy pierwszy mecz, i drugi też.
She trusts him, but not his brother.
Ona mu ufa, ale nie jego bratu.
Pseudo-gapping — zachowany operator + element kontrastowy
Pseudo-gapping — auxiliary retained with a contrasted element
Zasady
BudowaOperator (auxiliary/modal) zostaje w zdaniu, a główny czasownik znika, zostawiając za sobą kontrastowany element: I haven't visited Rome, but I have Paris. (= I have visited Paris)
Kontrast z gappingiemKlasyczny gapping usuwa CAŁY czasownik razem z operatorem; pseudo-gapping zachowuje operator jako 'kotwicę', do której doczepiony jest nowy, kontrastowany element
Kontrast z elipsą czasownikowąZwykła elipsa czasownikowa (I have, too.) nie zostawia żadnego dodatkowego elementu — pseudo-gapping zawsze ma dodatkowy remnant (Paris) po operatorze
RejestrKonstrukcja typowa dla stylu formalnego i pisanego, sygnalizuje wyraźny kontrast, często wprowadzany przez but
Kiedy używamy
- Podkreślanie kontrastu przy jednoczesnym zachowaniu informacji o czasie/aspekcie niesionej przez operator
- Częste w argumentacji i porównaniach dwóch faktów o różnym wyniku (I haven't finished the report, but I have the summary.)
- Operator musi zgadzać się czasem i osobą z podmiotem drugiego zdania
- Bez zachowanego operatora zdanie stałoby się zwykłym gappingiem (bez wyraźnej informacji o czasie)
Kluczowe przykłady
pseudo-gappingbut I have Parisoperator + kontrastelipsa czasownika głównego
Przykłady
I haven't read the novel, but I have the play.
Nie czytałem powieści, ale czytałem sztukę.
She didn't finish the report, but he did the presentation.
Ona nie skończyła raportu, ale on skończył prezentację.
They won't accept cash, but they will cards.
Nie przyjmą gotówki, ale przyjmą karty.
He can't fix the car, but he can the bike.
On nie potrafi naprawić samochodu, ale potrafi rower.
Right node raising — wspólny element na końcu zdań współrzędnych
Right node raising — a shared element at the end of coordinate clauses
Zasady
BudowaDwa niepełne zdania współrzędne dzielą jeden wspólny element umieszczony na samym końcu całej konstrukcji: John washed, and Mary dried, the dishes. (= John washed the dishes, and Mary dried the dishes)
Kierunek elipsyW przeciwieństwie do gappingu (luka w środku) i strippingu (tylko jeden element na końcu), tu wspólny element jest wysunięty na sam koniec i obsługuje obie części zdania naraz
InterpunkcjaPierwsze niepełne zdanie zwykle oddziela się przecinkami z obu stron, sygnalizując, że jego czasownik czeka jeszcze na dopełnienie
Warunek gramatycznyWspólny element musi pasować gramatycznie do obu niepełnych zdań (ta sama liczba, ten sam przypadek)
Kiedy używamy
- Podkreślanie równoległych czynności dotyczących tego samego obiektu lub osoby
- Typowe w stylu pisanym i retorycznym — rzadziej spotykane w swobodnej mowie
- Pozwala uniknąć dwukrotnego powtarzania długiego dopełnienia
- Nadużywane może brzmieć sztucznie — w mowie częściej po prostu powtarza się dopełnienie
Kluczowe przykłady
right node raisingJohn washed, and Mary dried, the disheswspólny element na końcuelipsa na końcu zdania
Przykłady
John washed, and Mary dried, the dishes.
John umył, a Mary wytarła, naczynia.
She wrote, and he illustrated, the book.
Ona napisała, a on zilustrował, tę książkę.
We ordered, and they paid for, the meal.
My zamówiliśmy posiłek, a oni za niego zapłacili.
The manager praised, and the team appreciated, the new policy.
Kierownik pochwalił, a zespół docenił, nową politykę.