🏷️ Dzierżawczość
Wybierz element z listy, żeby zobaczyć zasady, kiedy się go używa, i przykłady.
Uzupełniasz lukę poprawną odpowiedzią — ta sama zasada oceny pisowni co przy słówkach (drobne literówki są tolerowane).
dopełniacz saksoński 's — końcówka przypadka, która przetrwała upadek całego systemu przypadków
the Saxon genitive 's — a case ending that outlived its own case system
Zasady
Skąd się wzięło to '-s'? (dopełniacz w staroangielskim)Staroangielski (do ok. XI w.) miał pełny system czterech przypadków rzeczownika (mianownik, biernik, dopełniacz, celownik) i kilka wzorców odmiany zależnych od rodzaju i typu tematu. Rzeczowniki rodzaju męskiego i nijakiego z tzw. odmiany mocnej (np. 'cyning' — król, 'stān' — kamień) tworzyły dopełniacz liczby pojedynczej końcówką '-es': cyning → cyninges, stān → stānes. Ta jedna, konkretna końcówka z jednej konkretnej klasy odmiany okazała się najbardziej 'przeżywalna' ze wszystkich staroangielskich końcówek przypadków — gdy po podboju normandzkim (1066) i późniejszej masowej redukcji nieakcentowanych samogłosek w wygłosie niemal cały system przypadków rzeczownika się zawalił, akurat '-es' przetrwało, ścieśniając się fonetycznie do dzisiejszego '-'s'. Dzisiejszy dopełniacz saksoński to więc jedyny żywy okruch całego wymarłego systemu przypadków staroangielskiego rzeczownika — reszta (biernik, celownik) po prostu zniknęła bez śladu.
Apostrof, którego przez wieki nie byłoW staro- i średnioangielskim pisano po prostu 'kynges', 'stanes' — całkowicie bez apostrofu, bo taki znak jeszcze nie istniał w angielskiej ortografii. Apostrof w funkcji dopełniacza pojawił się dopiero w XVI–XVII wieku, przejęty przez drukarzy i gramatyków z francuskiej konwencji zaznaczania opuszczonej samogłoski (l'ami zamiast le ami). XVII-wieczni gramatycy uzasadniali ten nowy znak wpływową, lecz błędną teorią ludową, tzw. 'his-genitive': wierzyli, że 'the king's crown' to ściągnięcie starszego 'the king his crown' ('króla jego korona'), a apostrof zaznacza wypadnięcie liter 'hi-' ze słowa 'his'. Teoria jest historycznie fałszywa — końcówka '-s' istniała w dopełniaczu na długo przed jakąkolwiek konstrukcją z 'his', a poza tym nie działałaby przy rzeczownikach żeńskich (nikt nie pisał 'the queen his crown') — a mimo to była na tyle rozpowszechniona, że to właśnie ona utrwaliła apostrof jako standardowy zapis dopełniacza w druku.
Dlaczego liczba mnoga bierze SAM apostrof, bez dodatkowego -s?Skoro regularna liczba mnoga rzeczownika już kończy się na '-s' (cats, students), doklejenie kolejnego '-s' dla dopełniacza dałoby niewygodne 'catss', 'studentss'. Angielska ortografia rozwiązała to bez żadnej zmiany w wymowie: zapisz istniejące '-s' tylko raz, a apostrof postaw PO nim, sygnalizując w piśmie, że ta sama forma pełni teraz podwójną funkcję (liczba mnoga + dopełniacz). To czysto wzrokowa, pisemna konwencja — 'the students' books' i hipotetyczne 'the students's books' brzmią identycznie na głos; różnica istnieje wyłącznie na papierze. Rzeczowniki o nieregularnej liczbie mnogiej, które NIE kończą się na '-s' (children, men, people, women), zachowują się więc jak zwykłe rzeczowniki w liczbie pojedynczej i biorą pełne '-'s': children's, men's, people's — bo nie ma tam żadnego istniejącego '-s', pod które apostrof mógłby się 'podczepić'.
Imiona własne zakończone na -s: James's czy James'?Gdy rzeczownik w liczbie pojedynczej już kończy się na '-s' (James, Charles, the boss), obie formy — 'James's' i 'James'' — są dziś akceptowane, a wybór to kwestia stylu, nie sztywnej reguły. Chicago Manual of Style zaleca zawsze pełne 'James's', bo tak zazwyczaj się to wymawia (/ˈdʒeɪmzɪz/, z dodatkową sylabą), podczas gdy AP Stylebook i tradycja przy klasycznych czy biblijnych imionach (Jesus', Moses', Achilles') zachowują sam apostrof, odzwierciedlając starszą wymowę bez dodatkowej sylaby. Ten rozdźwięk to żywy ślad wielowiekowej niepewności co do zapisu końcówki, która fonetycznie bywa dodatkową sylabą, a bywa i nie.
'S' przyklejone do całej frazy, nie tylko do rzeczownikaWarto już tutaj odnotować zjawisko, które w pełni omawia osobny temat o dopełniaczu grupowym: gdy posiadacz to dłuższa fraza rzeczownikowa, apostrof z '-s' ląduje na samym jej KOŃCU, niezależnie od tego, jaka część mowy tam trafia ('the King of Spain's daughter', nie 'the King's of Spain daughter'). To dowód, że współczesne '-s' przestało być klasyczną końcówką fleksyjną doczepioną do jednego rzeczownika (jak w staroangielskim) i stało się tzw. klityką frazową — elementem przyklejającym się do granicy całej frazy składniowej, a nie do konkretnego słowa. Ta zmiana charakteru — z końcówki gramatycznej na 'wolny' wykładnik przyklejany na końcu frazy — to jedna z najciekawszych, najbardziej systemowych przemian w historii angielskiej gramatyki.
Kiedy używamy
- Dopełniacz saksoński preferujemy przy posiadaczach 'ożywionych' — ludziach, zwierzętach, grupach osób, krajach — bo to właśnie tam angielski historycznie zachował żywą fleksję dopełniacza (pełne omówienie hierarchii ożywoności i wyboru 's kontra of w osobnym temacie 'Wybór dopełniacza')
- Apostrof to wyłącznie konwencja PISANA — w mowie 'the students' books' i błędne 'the students's books' brzmią identycznie, więc o poprawności decyduje wyłącznie ortografia, nie wymowa
- Przy dwóch posiadaczach jednej wspólnej rzeczy apostrof dodajemy tylko do ostatniego imienia (Tom and Anna's flat — jedno wspólne mieszkanie); przy dwóch oddzielnych rzeczach każde imię dostaje własny apostrof (Tom's and Anna's flats — dwa osobne mieszkania)
- Nazwy zakończone na -s w liczbie pojedynczej: wybierz jedną konwencję (James's albo James') i trzymaj się jej konsekwentnie w obrębie jednego tekstu
Kluczowe przykłady
Anna's bookthe boss's officestudents' bookschildren's toysJames's/James'his-genitive
Przykłady
This is my sister's car.
To samochód mojej siostry.
The boss's office is on the top floor.
Biuro szefa jest na najwyższym piętrze.
The students' essays were graded over the weekend.
Wypracowania uczniów zostały ocenione w weekend.
The children's toys are all over the floor.
Zabawki dzieci są rozrzucone po całej podłodze.
Tom and Anna's flat has a wonderful view of the river.
Mieszkanie Toma i Anny ma wspaniały widok na rzekę.
Some style guides write Jesus' words, others Jesus's words — both are considered correct.
Niektóre style piszą Jesus' words, inne Jesus's words — obie formy uznaje się za poprawne.
przymiotniki/determinatory dzierżawcze (my, your, his...) — okruchy staroangielskiego systemu zaimków
possessive determiners (my, your, his...) — relics of a lost Old English pronoun paradigm
Zasady
Skąd się wzięły te formy?Staroangielski miał pełny zestaw zaimków osobowych z osobnymi formami dopełniacza, pełniącymi funkcję dzisiejszych przymiotników dzierżawczych: mīn (mój), þīn (twój), his (jego), hire (jej), ūre (nasz), ēower (wasz), hira (ich). Widać od razu rodowód dzisiejszych form: mīn → my/mine, þīn → thy/thine (przetrwałe dziś tylko archaicznie, religijnie i dialektalnie), his → his (bez zmian od tysiąca lat!), hire → her, ūre → our. 'Their' ma inną, bardziej zawiłą historię — zobacz temat o zaimkach there/their/they're.
Dlaczego 'my' obok 'mine', a nie tylko jedna forma?W średnioangielskim obowiązywała zasada analogiczna do dzisiejszego a/an: pełna forma 'mine'/'thine' stała przed samogłoską lub h (mine eyes, mine host — 'moje oczy', 'mój gospodarz'), a skrócona 'my'/'thy' przed spółgłoską (my book). To dokładnie ten sam mechanizm unikania niewygodnej zbitki dwóch samogłosek, który dziś reguluje wybór między 'a' i 'an'. Z czasem 'my/thy' przed spółgłoską zwyciężyło całkowicie i rozszerzyło się także na pozycję przed samogłoską (dziś mówimy 'my eyes', nie 'mine eyes' poza cytatami biblijnymi i archaizującymi), a 'mine/thine' przetrwało wyłącznie jako forma SAMODZIELNA — dzisiejszy zaimek dzierżawczy 'mine' (this book is mine). Podział, który kiedyś zależał od fonetyki sąsiedniego słowa, dziś zależy wyłącznie od funkcji składniowej: przed rzeczownikiem = my, samodzielnie = mine (zobacz kolejny temat).
Zagadka 'its' — zaimek, którego przez wieki po prostu nie byłoTo jedna z najbardziej zaskakujących historii w całej angielskiej gramatyce: forma dzierżawcza 'its' NIE ISTNIAŁA jeszcze w czasach Szekspira ani w pierwszym wydaniu Biblii Króla Jakuba (1611)! W staroangielskim rzeczownik nijaki 'hit' (dzisiejsze 'it') miał dopełniacz 'his' — identyczny jak przy rodzaju męskim, bo oba rodzaje dzieliły tę samą końcówkę. Przez stulecia mówiono więc i pisano 'his' także o przedmiotach nieożywionych — Biblia Króla Jakuba zawiera zdanie 'if the salt have lost his savour' ('jeśli sól utraciła swój smak'), gdzie 'his' odnosi się do soli, nie do żadnej osoby! Gdy pod koniec XVI wieku zanikało poczucie, że dawny rodzaj gramatyczny rzeczowników nieożywionych ma jeszcze cokolwiek wspólnego ze słowem 'his', kojarzonym już wyłącznie z istotami płci męskiej, język odczuł lukę i potrzebował nowej, jednoznacznie bezosobowej formy. Odpowiedzią było 'its' — formacja w pełni analogiczna do dopełniacza saksońskiego (it + 's), poświadczona po raz pierwszy dopiero pod koniec XVI wieku i wciąż rzadka u Szekspira (używa jej zaledwie kilkanaście razy w całej twórczości, głównie w późniejszych sztukach). Dopiero w połowie–końcu XVII wieku 'its' ostatecznie wypiera stare 'his' w tej roli. Współczesny angielski ma więc jeden z najmłodszych zaimków w całym swoim systemie gramatycznym.
'swój' po polsku, ale nie w angielskim — pułapka dla PolakówPolski ma uniwersalny zaimek zwrotno-dzierżawczy 'swój', który automatycznie odnosi się do podmiotu zdania niezależnie od osoby (on umył SWOJE ręce = ona umyła SWOJE ręce = ja umyłem SWOJE ręce). Angielski nie ma takiego uniwersalnego zaimka — musi za każdym razem dopasować konkretny przymiotnik dzierżawczy do osoby i liczby podmiotu (he washed HIS hands, she washed HER hands, I washed MY hands), i to dopasowanie jest obowiązkowe, nawet jeśli z kontekstu jasno wynika, że mowa o czyichś własnych rękach. Efekt uboczny: angielskie 'he washed his hands' bez kontekstu jest gramatycznie NIEJEDNOZNACZNE — może znaczyć 'umył swoje ręce' ALBO (rzadziej, ale możliwie, np. jeśli podmiot jest np. pielęgniarką) 'umył czyjeś inne ręce' — polskie 'swoje' od razu eliminowałoby drugą możliwość. To jeden z częstszych błędów interferencyjnych u Polaków uczących się angielskiego: próba 'przetłumaczenia' logiki 'swój' i zagubienie się przy wyborze his/her/their.
Kiedy używamy
- Zawsze przed rzeczownikiem, nigdy samodzielnie — funkcjonują jako determinatory (podobnie jak the/a/this), więc wykluczają jednoczesne użycie przedimka: 'my car', nigdy 'the my car'
- Zgadzają się z OSOBĄ POSIADACZA, nie z rodzajem czy liczbą rzeczownika posiadanego (his sister — mimo że 'sister' jest rodzaju żeńskiego, dopasowujemy się do posiadacza rodzaju męskiego)
- Z częściami ciała, ubraniem i rzeczami osobistymi angielski wymaga przymiotnika dzierżawczego tam, gdzie polski często pomija zaimek w ogóle (she raised her hand — 'podniosła rękę'; pominięcie 'her' po angielsku jest niegramatyczne)
- its dla zwierząt bez znanej/istotnej płci i wszystkich przedmiotów oraz pojęć nieożywionych — nigdy z apostrofem (its paw), bo its to determinator, nie ściągnięcie 'it is'
Kluczowe przykłady
my carher phoneits pawtheir housemine eyes (archaic)his savour (KJV)
Przykłady
Is this your umbrella?
Czy to twój parasol?
He forgot his keys at home.
Zapomniał kluczy w domu.
The cat licked its paw before curling up to sleep.
Kot polizał swoją łapę, zanim zwinął się do snu.
The King James Bible still calls salt 'his savour' — proof that 'its' simply didn't exist yet.
Biblia Króla Jakuba wciąż nazywa smak soli 'his savour' — dowód, że 'its' po prostu jeszcze nie istniało.
She raised her hand without saying a word.
Podniosła rękę, nie mówiąc ani słowa.
They sold their old house last year.
Sprzedali swój stary dom w zeszłym roku.
zaimki dzierżawcze absolutne (mine, yours, his...) — gdy determinator usamodzielnia się
absolute possessive pronouns (mine, yours, his...) — when the determiner grows its own noun phrase
Zasady
Dlaczego w ogóle potrzebna jest osobna forma?Przymiotnik dzierżawczy (my, your, our...) jest determinatorem — z definicji MUSI stać przed rzeczownikiem, bo jego jedynym zadaniem gramatycznym jest 'otwierać' frazę rzeczownikową, podobnie jak 'the' czy 'a'. Gdy chcemy jednak odnieść się do posiadanej rzeczy BEZ powtarzania jej nazwy, bo już padła w rozmowie, potrzebna jest forma, która sama, bez żadnego rzeczownika za sobą, może pełnić rolę pełnoprawnej frazy rzeczownikowej — podmiotu, dopełnienia, orzecznika. Do tego służą zaimki dzierżawcze absolutne: This is my pen. Where is yours? — 'yours' zastępuje tu całą frazę 'your pen', nie tylko słowo 'your'.
Skąd wzięło się dodatkowe -s w yours, ours, theirs?Historycznie te formy powstały przez doklejenie tej samej końcówki dopełniacza '-s', którą znamy już z rzeczowników (Saxon genitive) i z 'its', do istniejących form dzierżawczych: your → yours, our → ours, their → theirs. 'Mine' i 'thine' nie potrzebowały tego zabiegu, bo istniały już jako pełne formy dopełniacza zaimków 'I' i 'thou' na długo przed rozdziałem funkcji na 'przy rzeczowniku' i 'samodzielnie' (zobacz poprzedni temat). Formy 'his' i 'its' z kolei nie dostają dodatkowego '-s' wcale — już kończą się na spółgłoskę s-podobną i już są w pełni ukształtowaną formą dzierżawczą, więc dublowanie końcówki (hiss, itss) byłoby zbędne i niewymawialne. Dlatego 'his' i 'its' pełnią jednocześnie rolę przymiotnika I zaimka dzierżawczego, bez żadnej różnicy formy: this is his car / this car is his.
Ten sam wzorzec w innych językach germańskichRozdział na formę 'przy rzeczowniku' i formę 'samodzielną' to nie angielska osobliwość, lecz ogólnogermański wzorzec: niemiecki rozróżnia 'mein Buch' (przed rzeczownikiem) od 'meiner'/'meins' (samodzielnie, z końcówką przypadka), niderlandzki 'mijn boek' od 'de mijne'. Angielski uprościł tę różnicę do jednej, niezmiennej końcówki '-s' zamiast pełnej deklinacji przymiotnikowej, ale sama logika podziału funkcji 'przy rzeczowniku / zamiast rzeczownika' jest wspólnym dziedzictwem języków germańskich, a nie wynalazkiem specyficznie angielskim.
Nigdy z apostrofem — częsty błąd przez fałszywą analogięSkoro dopełniacz rzeczownika (Anna's) i 'it's' (skrót 'it is') piszemy z apostrofem, uczący się często przez analogię dopisują apostrof też do 'your's', 'their's', 'her's' — to zawsze błąd. Zaimki dzierżawcze absolutne (mine, yours, his, hers, ours, theirs) nigdy nie biorą apostrofu, bo nie są ani dopełniaczem rzeczownika, ani ściągnięciem dwóch słów — są odrębną, w pełni ukształtowaną klasą zaimków, gramatycznie równoważną z 'this' czy 'that', a nie skróconą wersją niczego.
Kiedy używamy
- Gdy unikamy powtarzania rzeczownika, o którym już była mowa (This is my pen. Where is yours?)
- Jako samodzielny podmiot, dopełnienie lub orzecznik zdania (The red car is mine. / Mine broke down last week.)
- Po przyimku 'of' w konstrukcji dopełniacza podwójnego, sygnalizującej 'jeden z wielu' (a friend of mine = jeden z moich przyjaciół, nie jedyny) — pełne omówienie w kolejnym temacie
- Nigdy z apostrofem — mine, yours, his, hers, ours, theirs to odrębna klasa zaimków, nie skrót ani dopełniacz
Kluczowe przykłady
mineyoursa friend of minetheirsGerman 'meiner'
Przykłady
This bag isn't mine, it's yours.
Ta torba nie jest moja, jest twoja.
Our house is bigger than theirs.
Nasz dom jest większy niż ich.
Is that jacket hers?
Czy ta kurtka jest jej?
He's an old friend of mine.
To mój stary przyjaciel.
Mine broke down last week, so I've been borrowing my brother's.
Moje zepsuło się w zeszłym tygodniu, więc pożyczam od brata.
whose — pytajny i względny dopełniacz zaimka who
whose — the interrogative and relative genitive
Zasady
Etymologia: whose to dokładnie dopełniacz 'who''Whose' to nic innego jak historyczny dopełniacz zaimka pytającego 'who' — w staroangielskim 'hwā' (kto) tworzyło dopełniacz 'hwæs', dokładnie tym samym wzorcem '-s/-es', który znamy z rzeczowników (Saxon genitive) i z 'his'. Późniejsza pisownia 'wh-' zamiast rodzimego staroangielskiego 'hw-' to czysto graficzna zmiana wprowadzona przez średnioangielskich skrybów (przestawienie kolejności liter bez zmiany wymowy głoski), która objęła całą rodzinę słów pytających: hwā → who, hwæt → what, hwær → where, hwæs → whose. Fonetycznie 'whose' i 'who's' (skrót 'who is'/'who has') są dziś homofonami — brzmią identycznie — mimo zupełnie różnego pochodzenia i funkcji, co czyni je klasyczną parą mylonych form, analogiczną do its/it's.
Jak who/which/whose 'nauczyły się' być zaimkami względnymiRodzimy, odziedziczony po staroangielskim system zdań względnych w ogóle nie używał zaimków pytających — posługiwał się niezmienną partykułą 'þe' (odpowiednik dzisiejszego uniwersalnego 'that'). Użycie zaimków pytających (who, which, whose) jako spójników zdań względnych to INNOWACJA średnioangielska, rozwinięta pod wyraźnym wpływem francuskiego po podboju normandzkim (1066) — francuski od dawna posługiwał się tymi samymi formami (qui, que, dont) zarówno w pytaniach, jak i w zdaniach względnych, i to właśnie ten dwufunkcyjny wzorzec francuski posłużył za model dla piśmiennej, prestiżowej odmiany średniowiecznej angielszczyzny. Stąd wywodzi się dzisiejszy rejestrowy kontrast: proste 'that' (rdzennie angielskie, neutralne) kontra 'who/which/whose' (funkcjonalnie 'znormanizowane', formalniejsze, bardziej pisemne) — wybór między nimi to po części wybór między dwiema historycznymi warstwami języka.
whose bez następującego rzeczownikaW funkcji pytającej 'whose' może stać samodzielnie na końcu pytania, gdy rzeczownik posiadany już padł lub jest oczywisty z kontekstu: 'Whose is this?' (dosłownie 'Czyje to jest?', bez powtarzania rzeczownika) — struktura funkcjonalnie zbliżona do zaimków dzierżawczych absolutnych z poprzedniego tematu, choć formalnie 'whose' pozostaje tym samym słowem w obu użyciach (przed rzeczownikiem i bez niego), w przeciwieństwie do pary my/mine.
whose z rzeczownikiem nieożywionym — relikt czy żywa opcja?Purystyczna tradycja XVIII-wiecznych gramatyków głosiła, że 'whose' powinno odnosić się wyłącznie do osób, a przy rzeczach należy użyć okrężnej formy 'the roof of which' zamiast 'whose roof'. W praktyce jednak 'whose' odnoszące się do rzeczy nieożywionych było powszechne przez całą historię pisanej angielszczyzny (już u Szekspira i Miltona) po prostu dlatego, że okrężna forma 'of which' brzmi ciężko i nienaturalnie: 'a company whose profits doubled' brzmi dziś zdecydowanie naturalniej niż 'a company the profits of which doubled'. Współczesne gramatyki opisowe w pełni akceptują 'whose' dla rzeczy — to kolejny przykład reguły podręcznikowej, która nigdy nie odzwierciedlała rzeczywistego uzusu.
Kiedy używamy
- Pytanie o właściciela, gdy nie znamy odpowiedzi: whose + rzeczownik na początku pytania (Whose car is this?) lub samodzielnie na końcu (Whose is this car?)
- Jako zaimek względny łączący dwa zdania przez wskazanie przynależności — zastępuje przymiotnik dzierżawczy wewnątrz zdania podrzędnego (I know the woman. HER son won. → I know the woman WHOSE son won.)
- whose vs who's — zawsze homofony w mowie, rozróżniane wyłącznie pisownią: whose to dopełniacz ('czyj'), who's to skrót ('kto jest' / 'kto ma')
- whose z rzeczownikiem nieożywionym jest w pełni naturalne we współczesnym angielskim pisanym i mówionym, mimo przestarzałych zaleceń niektórych podręczników
Kluczowe przykłady
Whose is this?whose carwho's vs whosehwæsFrench-influenced relative pronouns
Przykłady
Whose phone is ringing?
Czyj telefon dzwoni?
That's the woman whose son won the competition.
To ta kobieta, której syn wygrał konkurs.
A company whose profits doubled in a single year deserves a closer look.
Firma, której zyski podwoiły się w ciągu jednego roku, zasługuje na bliższą uwagę.
Whose is this — did somebody leave it on the train?
Czyje to jest — czy ktoś zostawił to w pociągu?
dopełniacz podwójny (a friend of mine) — dwa wykładniki dzierżawczości naraz
the double genitive (a friend of mine) — two possessive markers for one meaning
Zasady
Dlaczego angielski w ogóle potrzebuje takiej 'podwójnej' konstrukcji?Angielska fraza rzeczownikowa ma miejsce tylko na JEDEN determinator na samym początku — nie da się powiedzieć 'a my mother's friend' ani 'the her book', bo przedimek (a/the) i przymiotnik dzierżawczy (my/her) rywalizują o to samo miejsce składniowe. Problem pojawia się, gdy chcemy jednocześnie: (1) użyć nieokreślonego przedimka 'a', bo mówimy o JEDNYM z wielu, nie o jedynym znanym elemencie, ORAZ (2) wskazać posiadacza za pomocą dopełniacza. Rozwiązaniem jest 'wypchnięcie' posiadacza poza główną frazę, do postpozycyjnego dopełnienia przyimkowego z 'of', przy jednoczesnym zachowaniu końcówki dopełniacza '-s' na samym posiadaczu: 'a friend of my mother's' — 'of' przejmuje rolę łącznika składniowego (bo 'a' zajęło jedyne dostępne miejsce determinatora z przodu), a '-s' na końcu przypomina, że wciąż mówimy o relacji posiadania, nie o zwykłym partytywnym 'of'.
Dlaczego to nie jest zbędna redundancjaPodwójne markowanie (i 'of', i '-s') mogłoby wyglądać na niepotrzebne powtórzenie tej samej informacji, ale w rzeczywistości niesie odrębne znaczenie, którego nie da żadna z form osobno: 'a friend of my mother's' implikuje, że matka ma WIELU przyjaciół, a mowa o JEDNYM z nich — znaczenie partytywne, 'jeden z zbioru', dokładnie tak samo jak zwykłe 'a friend of hers' (nie 'her friend', co sugerowałoby unikalną, jedyną osobę). Dla porównania: 'my mother's friend' (bez 'a') brzmi, jakby chodziło o jedną konkretną, już znaną osobę. Wybór konstrukcji koduje więc subtelną różnicę: określoność/unikalność kontra jeden-z-wielu — różnicę, którą polski musi wyrazić opisowo ('jeden z przyjaciół mojej matki' vs 'przyjaciel mojej matki'), a angielski koduje wprost w strukturze zdania.
Ograniczenie do posiadaczy 'ożywionych' — i dlaczegoDopełniacz podwójny działa naturalnie niemal wyłącznie z posiadaczami ożywionymi (ludźmi) lub zaimkami dzierżawczymi absolutnymi (a friend of mine/yours/his/hers/ours/theirs) — 'a leg of the table's' brzmi rażąco nienaturalnie, bo — dokładnie jak w temacie o wyborze dopełniacza — sam dopełniacz '-s' przy rzeczach nieożywionych jest już rzadki, więc jego podwojona, jeszcze bardziej nacechowana wersja jest tam praktycznie nieobecna. To kolejny dowód, że różne konstrukcje dopełniaczowe angielszczyzny (Saxon genitive, double genitive, group genitive) rządzą się jedną, spójną logiką hierarchii ożywoności, a nie są zbiorem niezależnych, przypadkowych reguł.
Historyczne korzenie: partytywne 'of' spotyka żywą fleksję dopełniaczaKonstrukcja partytywna z 'of' ('jeden z wielu') istniała w angielszczyźnie od dawna, niezależnie od dopełniacza (np. 'one of the students'). Dopełniacz podwójny to w istocie skrzyżowanie tego starego wzorca partytywnego ze wciąż żywą końcówką dopełniacza '-'s' przy posiadaczach osobowych — konstrukcja skrystalizowała się w dzisiejszej postaci w okresie wczesnonowożytnym (Early Modern English, XVI–XVII w.), dokładnie wtedy, gdy sam apostrof jako znak dopełniacza dopiero się ustandaryzowywał (patrz temat o dopełniaczu saksońskim).
Kiedy używamy
- Gdy przed rzeczownikiem posiadanym stoi już inny determinator (a/an, this/that, some/every) niż sam dopełniacz: a colleague of mine, that book of yours, this idea of Tom's
- Do wyrażenia znaczenia partytywnego 'jeden z wielu', w kontraście z prostym dopełniaczem sugerującym unikalność (a friend of my mother's = jeden z jej przyjaciół; my mother's friend = TEN znany, konkretny przyjaciel)
- Niemal wyłącznie z posiadaczami osobowymi lub zaimkami dzierżawczymi absolutnymi — rzadkie i nienaturalne przy rzeczach nieożywionych
- Częste w wypowiedziach nacechowanych emocjonalnie, gdzie 'that + rzeczownik + of + zaimek dzierżawczy' dodaje zabarwienia irytacji lub czułości: 'that dog of yours is always barking!' — 'ten twój pies' z nutą utyskiwania
Kluczowe przykłady
a friend of minedouble genitivethat idea of yourspartitive vs definite
Przykłady
He's a colleague of mine from my previous job.
To mój kolega z poprzedniej pracy.
I met an old friend of my mother's yesterday.
Wczoraj spotkałem starą przyjaciółkę mojej mamy.
That habit of hers — humming while she works — drives me a little crazy.
Ten jej nawyk — nucenie podczas pracy — trochę mnie wykańcza.
That dog of yours has dug up the flowerbed again.
Ten twój pies znowu rozkopał rabatkę.