⏸️ Odsunięte zdania względne
Wybierz element z listy, żeby zobaczyć zasady, kiedy się go używa, i przykłady.
Uzupełniasz lukę poprawną odpowiedzią — ta sama zasada oceny pisowni co przy słówkach (drobne literówki są tolerowane).
Odsunięcie po czasownikach nieprzechodnich — zasada end-weight
Postponement after intransitive verbs — the end-weight principle
Zasady
MechanizmZwykle zdanie względne stoi bezpośrednio po rzeczowniku, którego dotyczy (poprzedniku): A book that explains this brilliantly has just come out. Gdy jednak orzeczenie jest krótkie, a zdanie względne długie i 'ciężkie', angielski często odsuwa je na koniec zdania, rozdzielając poprzednik i zdanie względne: A book has just come out that explains this brilliantly.
Zasada end-weightAngielski woli, by dłuższe, informacyjnie 'cięższe' elementy zdania stały na końcu, a krótsze — bliżej początku. Krótki czasownik (has come out, walked in, arrived) zostaje tuż przy podmiocie, a rozbudowane zdanie względne trafia na sam koniec, gdzie łatwiej je przetworzyć.
Typowe czasownikiOdsunięcie jest najnaturalniejsze z krótkimi czasownikami nieprzechodnimi oznaczającymi pojawienie się, przyjście lub zaistnienie: come out, arrive, walk in, turn up, pull up, appear, happen. Z czasownikami przechodnimi, które mają własne rozbudowane dopełnienie, odsunięcie brzmi niezręcznie i jest znacznie rzadsze.
Bez odsunięciaWersja z przylegającym zdaniem względnym (A book that explains this brilliantly has just come out) jest równie poprawna gramatycznie, ale z długim zdaniem względnym w środku brzmi cięższo i mniej naturalnie niż wersja odsunięta.
Kiedy używamy
- Odciążenie podmiotu — krótki czasownik zostaje blisko rzeczownika, długie zdanie względne trafia na koniec, gdzie łatwiej je odebrać
- Naturalne w mowie potocznej i w narracji, gdzie nowa, ważna informacja zwykle pojawia się na końcu zdania
- Częste z czasownikami 'pojawienia się' (arrive, turn up, walk in, come out, appear), rzadsze z czasownikami przechodnimi
- Kontrast ze zdaniem względnym przylegającym bezpośrednio do poprzednika — obie wersje poprawne, ale różnią się naturalnością i rytmem zdania
Kluczowe przykłady
has come out thatwalked in whoarrived thatend-weight
Przykłady
A book has just come out that explains this brilliantly.
Właśnie ukazała się książka, która świetnie to wyjaśnia.
A woman walked in who I recognised immediately.
Weszła kobieta, którą od razu rozpoznałem.
A car pulled up outside that none of us recognised.
Pod domem zatrzymał się samochód, którego żadne z nas nie rozpoznało.
A letter turned up yesterday that had been missing for years.
Wczoraj znalazł się list, który zaginął wiele lat temu.
Odsunięcie w zdaniach egzystencjalnych there is / there are
Postponement in existential there is/are sentences
Zasady
BudowaThere + be + rzeczownik + (fraza przyimkowa) + zdanie względne. Zdanie względne odnosi się do rzeczownika po 'be', ale zwykle jest od niego oddzielone dodatkową frazą miejsca lub czasu: There's a man at the door who wants to see you.
Bardzo naturalna konstrukcjaTo jedna z najczęstszych form odsunięcia w codziennej angielszczyźnie — o wiele bardziej naturalna niż wersja z rozbudowanym podmiotem na początku: A man who wants to see you is at the door brzmi sztywno i książkowo w porównaniu z There's a man at the door who wants to see you.
Liczba i czasCzasownik 'be' zgadza się z rzeczownikiem po 'there', nie z podmiotem zdania względnego: There are several people in the waiting room who are complaining. Konstrukcja działa we wszystkich czasach: There used to be a shop on this corner that sold fresh bread.
Kiedy używamy
- Wprowadzanie nowej osoby lub rzeczy do rozmowy, a następnie dodanie o niej informacji w zdaniu względnym
- Bardzo częste w mowie potocznej — dużo bardziej naturalne niż postać z rozbudowanym podmiotem zdania
- Zdanie względne niemal zawsze odsunięte przez frazę miejsca lub czasu (at the door, on the bus, in the report)
- Możliwe pominięcie zaimka względnego, gdy pełni funkcję dopełnienia: There's a letter on your desk (that) you need to sign
Kluczowe przykłady
there's a man whothere was a woman whothere are people whothere used to be
Przykłady
There's a man at the door who wants to see you.
Przy drzwiach stoi mężczyzna, który chce się z tobą zobaczyć.
There was a woman on the bus who kept staring at me.
W autobusie była kobieta, która ciągle się na mnie gapiła.
There used to be a shop on this corner that sold fresh bread.
Na tym rogu był kiedyś sklep, w którym sprzedawano świeży chleb.
There are a few issues in the report that need clarifying.
W raporcie jest kilka kwestii, które trzeba wyjaśnić.
Odsunięcie po czasownikach zaistnienia i pojawienia się
Postponement after verbs of arising, occurring and happening
Zasady
BudowaPodmiot (zwykle rzeczownik abstrakcyjny: problem, rumour, crisis, opportunity) + krótki czasownik nieprzechodni oznaczający zaistnienie czegoś + odsunięte zdanie względne: A problem has arisen which nobody had anticipated.
Typowe czasownikiarise, occur, come up, break out, emerge, develop, spring up, start (circulating) — czasowniki opisujące pojawienie się problemu, wydarzenia lub sytuacji, po których niemal zawsze następuje odsunięte zdanie względne wyjaśniające, na czym ta rzecz polega.
Dlaczego odsunięciePodmiot bez zdania względnego byłby niepełny znaczeniowo (A problem has arisen brzmi niepełnie bez dodatkowej informacji), dlatego zdanie względne niemal zawsze się pojawia — ale z powodu krótkiego czasownika naturalnie trafia na koniec, a nie między podmiot a orzeczenie.
Kiedy używamy
- Relacjonowanie nowych problemów, kryzysów i wydarzeń z dodatkowym wyjaśnieniem w odsuniętym zdaniu względnym
- Styl narracyjny i sprawozdawczy — wiadomości, raporty, opowiadanie historii
- Odsunięte zdanie względne dostarcza kluczowej informacji, dlatego rzadko bywa pomijane, w przeciwieństwie do zdań z tematu 1
- Kontrast z konstrukcją z anticipatory it (temat 'ekstrapozycja') — tam odsuwane jest całe zdanie podrzędne pełniące funkcję podmiotu, tutaj tylko zdanie względne opisujące istniejący już rzeczownik-podmiot
Kluczowe przykłady
a problem has arisen whicha rumour started thatan opportunity came up thata crisis developed that
Przykłady
A problem has arisen which nobody had anticipated.
Pojawił się problem, którego nikt nie przewidział.
A rumour started circulating that turned out to be completely false.
Zaczęła krążyć plotka, która okazała się całkowicie fałszywa.
An opportunity came up that was too good to refuse.
Pojawiła się okazja, która była zbyt dobra, żeby ją odrzucić.
A scandal broke that nearly ended his career.
Wybuchł skandal, który prawie zakończył jego karierę.
Odsunięcie w stylu narracyjnym i jego ograniczenia
Postponement in narrative style and its limits
Zasady
Styl narracyjnyOdsunięte zdania względne są bardzo częste w opowiadaniu historii i prozie, gdzie krótkie zdarzenie (a knock came, a silence fell, a shadow passed) jest natychmiast rozwinięte odsuniętym zdaniem względnym: A knock came at the door that made everyone jump.
RejestrOdsunięcie jest naturalne w mowie i w stylu narracyjnym. W formalnym, precyzyjnym stylu pisanym (np. tekstach prawnych czy naukowych) częściej zostawia się zdanie względne bezpośrednio przy poprzedniku, żeby uniknąć nawet chwilowej niejednoznaczności.
Ryzyko niejednoznacznościOdsunięcia trzeba unikać, gdy między poprzednikiem a odsuniętym zdaniem względnym pojawia się inny rzeczownik, do którego zdanie względne mogłoby się mylnie odnosić: lepiej A rumour about the merger that nobody believed spread quickly niż zdanie, w którym 'that nobody believed' mogłoby zostać odczytane jako odnoszące się do 'the merger', a nie do 'a rumour'.
Kryterium wyboruOdsuwaj zdanie względne, gdy orzeczenie jest krótkie i nieprzechodnie, a bezpośrednie sąsiedztwo poprzednika i zdania względnego nie grozi dwuznacznością; zostaw je przy poprzedniku, gdy orzeczenie jest długie, przechodnie lub gdy odsunięcie mogłoby wprowadzić w błąd co do tego, czego dotyczy zdanie względne.
Kiedy używamy
- Budowanie napięcia i tempa w narracji — krótkie zdarzenie natychmiast rozwinięte odsuniętym zdaniem względnym
- Naturalne w mowie potocznej i literaturze, rzadsze w formalnym, precyzyjnym stylu pisanym
- Unikanie odsunięcia, gdy groziłoby ono dwuznacznością co do tego, do którego rzeczownika odnosi się zdanie względne
- Świadomy wybór między wersją odsuniętą a przylegającą jako narzędzie stylistyczne, nie tylko gramatyczna konieczność
Kluczowe przykłady
a knock came thata silence fell thata shadow passed thatnarrative style
Przykłady
A knock came at the door that made everyone jump.
Rozległo się pukanie do drzwi, które sprawiło, że wszyscy podskoczyli.
A silence fell over the room that nobody dared to break.
W pokoju zapadła cisza, której nikt nie odważył się przerwać.
A thought occurred to him that made him stop in his tracks.
Przyszła mu do głowy myśl, która sprawiła, że stanął jak wryty.
A change came over her that everyone noticed immediately.
Zaszła w niej zmiana, którą wszyscy od razu zauważyli.