🤳 Czasowniki zwrotne (idiomatyczne)
Wybierz element z listy, żeby zobaczyć zasady, kiedy się go używa, i przykłady.
Uzupełniasz lukę poprawną odpowiedzią — ta sama zasada oceny pisowni co przy słówkach (drobne literówki są tolerowane).
Czasowniki wymagające zaimka zwrotnego
Verbs with an obligatory reflexive pronoun
Zasady
Budowaczasownik + myself/yourself/himself/herself/itself/ourselves/yourselves/themselves + (przyimek) — zaimek zwrotny jest tu częścią stałego zwrotu, nie da się go pominąć ani zastąpić zwykłym dopełnieniem
CharakterTe czasowniki nie mają 'zwykłego' znaczenia bez zaimka zwrotnego — same, bez niego, brzmią niepełne albo niegramatyczne (nie: He prides on his work.)
Stały przyimekWiele z nich łączy się dodatkowo ze stałym przyimkiem, tak jak czasowniki z tematu 'Przyimki zależne' — przyimek trzeba zapamiętać razem z całym zwrotem
Kiedy używamy
- pride yourself on — być z czegoś dumnym, szczycić się (She prides herself on her punctuality.)
- avail yourself of — skorzystać z czegoś (formalnie) (Please avail yourself of the free consultation.)
- busy yourself with — zajmować się czymś, żeby nie myśleć o innych sprawach (He busied himself with paperwork.)
- absent yourself from — nie stawić się gdzieś, celowo być nieobecnym (formalnie) (She absented herself from the meeting.)
- ingratiate yourself with — przypochlebiać się komuś (He tried to ingratiate himself with the new boss.)
- perjure yourself — składać fałszywe zeznania pod przysięgą (prawn.) (He was accused of perjuring himself in court.)
Kluczowe przykłady
pride yourself onavail yourself ofbusy yourself withabsent yourself fromingratiate yourself with
Przykłady
He prides himself on never being late.
Szczyci się tym, że nigdy się nie spóźnia.
Guests are welcome to avail themselves of the hotel spa.
Goście mogą skorzystać z hotelowego spa.
She busied herself with tidying the office.
Zajęła się porządkowaniem biura.
He absented himself from the trial for two days.
Był celowo nieobecny na rozprawie przez dwa dni.
Czasowniki zmieniające znaczenie z zaimkiem zwrotnym i bez niego
Verbs that change meaning with vs without a reflexive pronoun
Zasady
Bez zaimka zwrotnegoWiele z tych czasowników ma zupełnie inne, zwykle 'zewnętrzne' znaczenie, gdy dopełnieniem jest coś innego niż podmiot (behave the children = pilnować, żeby dzieci się dobrze zachowywały)
Z zaimkiem zwrotnymDodanie zaimka zwrotnego zawęża znaczenie do kontrolowania SAMEGO SIEBIE, własnego zachowania lub emocji (behave yourself = zachowuj się grzecznie)
Rozpoznanie po kontekścieTen sam czasownik może więc znaczyć co innego w zależności od tego, czy dopełnieniem jest podmiot, czy ktoś/coś innego — trzeba sprawdzać dopełnienie, nie sam czasownik
Kiedy używamy
- behave / behave yourself — zachowywać się (ogólnie) vs zachowywać się grzecznie, jak należy (Behave yourself at the party!)
- apply / apply yourself to — składać podanie, stosować coś vs przykładać się do czegoś, angażować się (He finally applied himself to his studies.)
- compose / compose yourself — komponować, tworzyć vs opanować się, uspokoić się (Take a moment to compose yourself before the interview.)
- find / find yourself — znajdować coś vs nieoczekiwanie znaleźć się w jakiejś sytuacji lub stanie (She found herself crying for no reason.)
- help / help yourself (to) — pomagać komuś vs częstować się czymś samodzielnie (Help yourself to some more cake.)
- acquit / acquit yourself (well) — uniewinnić kogoś (prawn.) vs poradzić sobie z zadaniem, wypaść dobrze (He acquitted himself well in the debate.)
Kluczowe przykłady
behave yourselfapply yourself tocompose yourselffind yourselfhelp yourself
Przykłady
The teacher told the boys to behave, but they still misbehaved.
Nauczyciel kazał chłopcom się zachowywać, ale i tak się źle zachowywali.
If you behave yourself, we'll go to the park later.
Jeśli będziesz grzeczny, pójdziemy potem do parku.
He never really applied himself at school.
Nigdy się naprawdę nie przykładał w szkole.
After the shock, it took her a while to compose herself.
Po szoku zajęło jej trochę czasu, żeby się opanować.
I found myself agreeing with everything he said.
Nieoczekiwanie okazało się, że zgadzam się ze wszystkim, co mówił.
Czynności codzienne: pomijanie zaimka zwrotnego
Everyday action verbs: dropping the reflexive pronoun
Zasady
Domyślnie bez zaimkaPrzy podstawowych czynnościach pielęgnacyjnych (wash, shave, dress, bathe, shower) angielski zwykle POMIJA zaimek zwrotny, bo jest oczywiste, że czynność dotyczy podmiotu: He washed and dressed quickly.
Z zaimkiem = nietypowo lub dla kontrastuZaimek zwrotny wraca, gdy chcemy podkreślić wysiłek, samodzielność albo skontrastować z kimś, kto normalnie tego nie robi sam: The toddler can dress himself now.
Różnica z polskimPolskie 'się' (myć się, ubierać się) jest w tych czasownikach niemal zawsze obowiązkowe — w angielskim jest ono w wielu przypadkach zbędne i brzmi nienaturalnie
Kiedy używamy
- wash, shave, dress, bathe, shower — bez zaimka w normalnej, rutynowej czynności (He shaves every morning.)
- Z zaimkiem, gdy podkreślamy nowo nabytą umiejętność małego dziecka: She can wash herself now.
- Z zaimkiem, gdy kontrastujemy z pomocą innej osoby: He dressed himself, without his mother's help.
- hide, move, stretch, relax, drown, wake, panic — również często bez zaimka w codziennym, nieformalnym użyciu (He hid behind the sofa. / She woke early.)
Kluczowe przykłady
wash and dressshave every morningdress himselfhide behind
Przykłady
He got up, washed, and dressed in ten minutes.
Wstał, umył się i ubrał w dziesięć minut.
The little boy can already dress himself.
Mały chłopiec umie się już sam ubierać.
She shaves her legs twice a week.
Goli nogi dwa razy w tygodniu.
He hid behind the curtain so nobody would see him.
Schował się za zasłoną, żeby nikt go nie widział.
Czasowniki zwrotne kontroli emocji i skupienia
Reflexive verbs of emotional and mental self-management
Zasady
Budowaczasownik + zaimek zwrotny (+ przyimek) opisujący panowanie nad własnymi emocjami, myślami lub reakcją na sytuację
RejestrWiele z tych zwrotów jest neutralnych lub lekko formalnych i typowych dla opisu stanów wewnętrznych bohatera w narracji lub w poradach
Kontrola nad kim/czymZaimek zwrotny wskazuje, że podmiot działa NA SAMYM SOBIE — kontroluje, przygotowuje lub ogranicza własne zachowanie, a nie cudze
Kiedy używamy
- contain yourself / control yourself — powstrzymać emocje, nie wybuchnąć (He could barely contain himself when he heard the news.)
- prepare yourself for — przygotować się psychicznie na coś trudnego (Prepare yourself for some bad news.)
- resign yourself to — pogodzić się z czymś nieuniknionym (She resigned herself to working overtime.)
- concern yourself with — martwić się czymś, zajmować się czymś (Don't concern yourself with that — it's not your problem.)
- exert yourself — wysilać się, forsować się (Don't exert yourself too much after the surgery.)
- distance yourself from — zdystansować się od kogoś/czegoś (The senator tried to distance himself from the scandal.)
Kluczowe przykłady
contain yourselfprepare yourself forresign yourself toconcern yourself withdistance yourself from
Przykłady
She could hardly contain herself with excitement.
Ledwo mogła powstrzymać podekscytowanie.
Prepare yourself for a long wait at the airport.
Przygotuj się na długie czekanie na lotnisku.
In the end, he resigned himself to the fact that he'd lost.
W końcu pogodził się z faktem, że przegrał.
The company is trying to distance itself from the controversy.
Firma próbuje zdystansować się od kontrowersji.